Leon8

22 Δεκεμβρίου 2020. Ἀναστασίας Μεγαλομάρτυρος τῆς Φαρμακολυτρίας

Τό φωτοστέφανο

«Βρῆκα αὐτή τή φωτογραφία μέ τόν Λέοντα ΣΤ΄ τό σοφό νά ἔχῃ φωτοστέφανο. Εἶναι Ἅγιος;». Πράγματι, παρατηροῦμε ὅτι στήν παραπάνω εἰκόνα τοῦ 912 μ.Χ. εἰκονίζεται ὁ Χριστός ἔνθρονος. Στά πόδια του, στά ἀριστερά, ἕνας αὐτοκράτορας βρίσκεται σέ στάση προσκύνησης στό ἔδαφος. Ὁ αὐτοκράτορας ταυτίζεται μέ τόν Λέοντα ΣΤ΄ τόν Σοφό. Ἡ στάση προσκύνησης ἑρμηνεύεται ὡς δήλωση ὑποταγῆς καί μετανοίας. Ἡ παράσταση πυκνή σέ συμβολικό περιεχόμενο εἶναι τοποθετημένη στήν εἴσοδο τοῦ Ναοῦ, πάνω ἀπό τήν «βασίλειον πύλην» τοῦ νάρθηκα τοῦ ναοῦ τῆς τοῦ Θεοῦ Σοφίας, στήν Κωνσταντινούπολη. Ἔψαξα παντοῦ. Κοίταξα Συναξάρια, Εὑρετήρια Ἁγίων. Τό Ἁγιολόγιο τοῦ Σωφρονίου Εὐστρατιάδου καί ἄλλα. Βρῆκα πολλούς ἁγίους μέ τό ὄνομα Λέων, ἕναν μόνο αὐτοκράτορα, τόν Λέοντα τόν καλούμενο Μακέλλη (457 - 474). Ἀλλά πουθενά δέν βρῆκα νά ἀναφέρεται ὁ Λέων ὁ ΣΤ΄ ὁ Σοφός ὡς Ἅγιος. Κοίταξα καί ἄλλες παραστάσεις καί κυρίως τίς τοιχογραφίες τῆς Ἁγίας Σοφίας καί βρῆκα ὅτι οἱ περισσότεροι αὐτοκράτορες εἰκονίζοντο μέ φωτοστέφανο.

Σέ ἕνα κείμενο μέ τῖτλο «Ἡ Προέλευση καί ἡ σημασία τοῦ φωτοστέφανου στήν Πρωτοχριστιανική Εἰκονογραφία», γραμμένο ἀπό τό Βάσο Καραγεώργη διάβασα τά ἑξῆς: α) Τό φωτοστέφανο ἐχρησιμοποιεῖτο ἀπό τήν ἀρχαιότητα καί σχετίζεται μέ τή σοφία, τή δύναμη καί τό κλέος, ἐνῶ κατά τούς Χριστιανικούς χρόνους μέ τήν ἁγιότητα β) Μετά τή νίκη τοῦ Ἁγίου Κωνσταντίνου ἐναντίον τοῦ Λικινίου τό 323 μ.Χ. ὁ νέος αὐτοκράτορας χρησιμοποίησε τό φωτοστέφανο στά νομίσματα καί χαράκτηκε στίς παραστάσεις του γύρω ἀπό τό κεφάλι του γ) Ἀπό τότε, τό φωτοστέφανο κοσμεῖ τά κεφάλια ὅλων τῶν διαδόχων τοῦ Μεγάλου Κωνσταντίνου δ) Μεταξύ 360 καί 390 μ.Χ. στίς εἰκόνες τοῦ Χριστοῦ πρωτοτοποθετοῦνται φωτοστέφανα, ὅπως μέχρι τότε στόν ἔνθρονο θριαμβευτή αὐτοκράτορα. Στήν πρώτη παράσταση μέ φωτοστέφανο, ὁ Χριστός, ἐμφανίζεται νά παραδίδῃ τό Νόμο στούς Ἀποστόλους Πέτρο καί Παῦλο, ἀλλά ἐξακολουθοῦν γιά πολλά χρόνια νά τοποθετοῦνται φωτοστέφανα καί στούς αὐτοκράτορες.

Ἀπό τά λίγα αὐτά συνοψίζουμε ὅτι ἡ ἅλως (λατ. nimbus), κοινῶς φωτοστέφανος, εἶναι μία φωτεινή στεφάνη ἡ ὁποία περιβάλλει ἕνα ἄτομο. Στήν τέχνη τῆς ἁγιογραφίας ἀλλά καί γενικότερα στίς θρησκευτικές ἀναπαραστάσεις προσώπων χρησιμοποιεῖται γιά νά ὑποδηλώσῃ τήν ἁγιότητα ἤ τήν ἱερότητα τοῦ προσώπου. Στήν ἑλληνιστικήρωμαϊκήβουδιστική καί χριστιανική θρησκευτική τέχνη, τά ἱερά πρόσωπα ἐμφανίζονται μέ μία ἅλω σέ μορφή χρυσῆς, κίτρινης ἤ λευκῆς κυκλικῆς λάμψης γύρω ἀπό τό κεφάλι ἤ μέ μία φωτεινή αὔρα γύρω ἀπό ὁλόκληρο τό σῶμα.