Ἑρμηνεία εἰς τό Εὐαγγέλιο τῆς Κυριακῆς Πρό τῶν Φώτων

ΚΕΙΜΕΝΟ:

Ἀρχὴ τοῦ εὐαγγελίου ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ, Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ· ὡς γέγραπται ἐν τοῖς Προφήταις· Ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστέλλω τὸν Ἄγγελόν μου πρὸ προσώπου σου, ὃς κατασκευάσει τὴν ὁδόν σου ἔμπροσθέν σου. Φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ· Ἑτοιμάσατε τὴν ὁδὸν Κυρίου, εὐθείας ποιεῖτε τὰς τρίβους αὐτοῦ. Ἑγένετο Ἰωάννης βαπτίζων ἐν τῇ ἐρήμῳ καὶ κηρύσσων βάπτισμα μετανοίας εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν. Καὶ ἐξεπορεύετο πρὸς αὐτὸν πᾶσα ἡ Ἰουδαία χώρα, καὶ οἱ Ἱεροσολυμῖται· καὶ ἐβαπτίζοντο πάντες ἐν τῷ Ἰορδάνῃ ποταμῷ ὑπ᾿ αὐτοῦ, ἐξομολογούμενοι τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν. Ἦν δὲ Ἰωάννης ἐνδεδυμένος τρίχας καμήλου καὶ ζώνην δερματίνην περὶ τὴν ὀσφὺν αὐτοῦ· καὶ ἐσθίων ἀκρίδας καὶ μέλι ἄγριον. Καὶ ἐκήρυσσε λέγων· Ἔρχεται ὁ ἰσχυρότερός μου ὀπίσω μου, οὗ οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς κύψας λῦσαι τὸν ἱμάντα τῶν ὑποδημάτων αὐτοῦ. Ἐγὼ μὲν ἐβάπτισα ὑμᾶς ἐν ὕδατι· αὐτὸς δὲ βαπτίσει ὑμᾶς ἐν Πνεύματι ἁγίῳ (Μάρκ. α΄, 1-8).

ΕΡΜΗΝΕΙΑ:

Στήν πρό τῶν Φώτων Κυριακή ἀναγινώσκεται ἡ περικοπή τοῦ κατά Μάρκον Εὐαγγελίου καί μάλιστα ἡ ἀρχή αὐτοῦ (Κεφ. α΄, στ. 1 - 8), διότι ὁ εὐαγγελιστής Μάρκος παραλείπει τά σχετικά μέ τή Γέννηση τοῦ Χριστοῦ καί ἀρχίζει τή διήγησή του ἀπό τό κήρυγμα καί τό βάπτισμα τοῦ Προδρόμου, καθώς καί τή βάπτιση τοῦ Χριστοῦ. Τό Εὐαγγέλιο αὐτό ἀρχίζει μέ τή φράση· «Ἀρχή τοῦ Εὐαγγελίου Ἰησοῦ Χριστοῦ, Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ» πού συνοψίζει ὅλο τό σωτήριο ἔργο τοῦ ἐνανθρωπήσαντος Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ. Νά σημειώσουμε ὅτι τό κατά Μάρκον Εὐαγγέλιο θεωρεῖται ἀπό πολλούς ὡς τό πρῶτο πού γράφτηκε. Εἶναι τό συντομότερο εὐαγγέλιο ἀπό τά ἄλλα τρία καί μέσῳ αὐτοῦ ὁ εὐαγγελιστής ἐκφράζει τή βεβαιότητα ὅτι δέν γράφει βιογραφία τοῦ Ἰησοῦ, ἀλλά μεταφέρει ἕνα μήνυμα ζωῆς, μία χαρμόσυνη ἀγγελία μία· «εὖ + ἀγγελία». Εἶναι ἡ ἀγγελία-πληροφορία, ὅτι τό εὐαγγέλιο εἶναι ἡ ἀποκάλυψη τοῦ Θεοῦ στόν ἄνθρωπο. Εἶναι τά λόγια τοῦ ἰδίου τοῦ Χριστοῦ, δέν ἔχει καμία σχέση μέ ἀνθρώπινες σκέψεις καί ἐπινοήσεις. Δέν εἶναι κοινωνικό σχῆμα, οὔτε πολιτισμός, οὔτε φιλοσοφία, ἀλλά πραγματική ἀποκάλυψη τοῦ Χριστοῦ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ.

Ἡ ἀρχή τοῦ Εὐαγγελίου ἔρχεται ἀπό τήν ἔρημο. Ἐκεῖ στήν ἔρημο ἔγινε ἡ Θεοφανεία· «Φωνή βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ· Ἑτοιμάσατε τήν ὁδόν Κυρίου, εὐθείας ποιεῖτε τάς τρίβους αὐτοῦ. Ἐγένετο Ἰωάννης βαπτίζων ἐν τῇ ἐρήμῳ, καί κηρύσσων βάπτισμα μετανοίας, εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν». Πρᾶγμα παράδοξο ἀλλά ὄχι χωρίς λόγο. Πάντα ἡ ἔρημος καί ὄχι οἱ μεγάλες πόλεις ἦταν ὁ χῶρος τοῦ Θεοῦ. Ἔβγαλε ὁ Θεός τούς Ἰσραηλῖτες καί τόν Μωϋσῆ ἀπό τήν Αἴγυπτο, ὅπου ἐλατρεύοντο τά εἴδωλα καί τόν πῆγε στήν ἔρημο, γιά νά λατρεύσουν τό Θεό. Καί ὁ Νόμος δόθηκε στήν ἔρημο τοῦ Σινᾶ. Ἔτσι καί τώρα στήν Καινή Διαθήκη, οἱ ἀρχές της εἶναι βυθισμένες μέσα στήν ἔρημο· «Φωνή βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ». Ἡ ἔρημος λοιπόν εἶναι οἱ ῥίζες τῆς Ἐκκλησίας. Καί παρόλο πού ἡ Ἐκκλησία μεταφέρεται στίς πόλεις, πάντοτε ξαναγυρίζει στήν ἔρημο πού εἶναι ἡ ἀρχική της καταγωγή. Ἐκεῖ θά καταλήξῃ ἡ Ἐκκλησία διωκόμενη ὑπό τοῦ ἀντιχρίστου τήν ἐποχή τῶν ἐσχάτων. Ἡ γυναίκα, πού μᾶς παρουσιάζει ὁ εὐαγγελιστής Ἰωάννης στό βιβλίο τῆς Ἀποκαλύψεως, εἶναι ἡ Ἐκκλησία, ἔφυγε λέει καί πῆγε στήν ἔρημο γιά νά σωθῇ. Τό ἴδιο ἔγινε καί στούς διωγμούς, τό ἴδιο καί στούς ἀσκητές γιά νά προσευχηθοῦν στό Θεό ἀπομονωμένοι ἀπό τόν κόσμο. Ἡ ἔρημος ἀποτελεῖ καταφύγιο. Δέν πρέπει νά ξεχνᾶμε ὅτι ἡ πατρίδα μας εἶναι ἡ ἔρημος. Μέσα ἐκεῖ στήν ἔρημο λοιπόν, ἀκούγεται φωνή δυνατή, βοή παράξενη, πού προσπαθεῖ νά ἀφυπνίσῃ τό ἄνθρώπινο γένος. Φωνή προδρομική, φωνή προετοιμασίας, φωνή κήρυκα, πού καλεῖ τούς ἀνθρώπους νά ἀλλάξουν καί νά δοξάσουν τήν ἐπιφάνεια τοῦ Θεοῦ καί νά ἀξιωθοῦν νά ἀκούσουν καί τήν ἄλλη φωνή πού προέρχεται ἀπό τούς οὐρανούς πού μᾶς προσκαλεῖ νά λάβουμε πνεῦμα φόβου Θεοῦ, πνεῦμα ἅγιο, πνεῦμα ζωῆς καί πνεῦμα σοφίας· «φωνή Κυρίου ἐπί τῶν ὑδάτων».

Πρίν ἀπό τό κηρυκτικό ἔργο τοῦ Χριστοῦ ἔρχεται ἕνας σπουδαῖος ἄνθρωπος ἤ καλύτερα ἕνας ἔνσαρκος ἄγγελος μέ ἁγνό καί ἀσκητικό βίο προκειμένου νά προετοιμάσῃ τό λαό στό νά ἀποδεχθῇ τήν καινούργια καί σωτήρια διδασκαλία τοῦ Ἰησοῦ. Ὁ Ἰωάννης εἶναι ὁ πρόδρομος τοῦ Χριστοῦ, ζεῖ στήν ἔρημο μέ νηστεία, ἐγκράτεια καί ἁπλότητα ὅπως λέγει τό Εὐαγγέλιο· «ἐσθίων ἀκρίδας, καί μέλι ἄγριον... ἐνδεδυμένος τρίχας καμήλου καί ζώνην δερματίνην περί τήν ὀσφύν αὑτοῦ». Βρίσκεται ἐκεῖ ἀπό τήν ἡλικία τῶν 16 ἐτῶν καί σέ ὅλα εἶναι διαφορετικός ἀπό τούς ἄλλους ἀνθρώπους. Εἶναι ἄνθρωπος πού ξεχωρίζει, ἄνθρωπος πού τόν προσέχουν ἀναγκαστικά.Τί ἦταν οἱ ἀκρίδες αὐτές; Στό Λευϊτικό ἀναφέρεται ὅτι οἱ ἀκρίδες (τά ζωΰφια) τρώγονται· «καί ταῦτα φάγεσθε ἀπ’ αὐτῶν· τόν βροῦχον καί τά ὅμοια αὐτῷ καί τόν ἀττάκην καί τά ὅμοια αὐτῷ καί ὀφιομάχην καί τά ὅμοια αὐτῷ καί τήν ἀκρίδα καί τά ὅμοια αὐτῇ» (Λευϊτικόν ΙΑ΄, 22). Βροῦχος ἤ βροῦκος, εἶναι ἕνα εἶδος ἀκρίδας χωρίς φτερά, πού καταστρέφει τά ὄσπρια. Ἀττάκης ἤ ἄττακος εἶναι εἶδος ἀκρίδος. Ὀφιομάχης εἶναι εἶδος ἀκρίδας πού κτυπᾶ τά φίδια. Τί ἦταν λοιπόν αὐτές οἱ ἀκρίδες πού ἔτρωγε ὁ Πρόδρομος; Τά γνωστά ζωΰφια ἤ οἱ τρυφερές ἄκρες (βλαστάρια) τῶν φυτῶν; Κανένας δέ γνωρίζει μετά βεβαιότητος. Ἄλλοι λέγουν τό πρῶτο ἀφοῦ τό ἐπέτρεπε ὁ Μωσαϊκός Νόμος καί ἄλλοι τό ἄλλο.Τί εἶναι τό μέλι τό ἄγριον; Εἶναι κατά πᾶσα πιθανότητα τό ὑπό τῶν ἀγρίων μελισσῶν ἀποθηκευμένο στίς σχισμές τῶν βράχων ἤ κατ' ἄλλους φυτικό μέλι πού προέρχεται ἀπό τά δένδρα, τό ὁποῖο ἀπό πολλούς ὀνομάζεται καί «μάννα», ἔχων διαφορετική γεύση ἀπό τό συνηθισμένο μέλι.

Ἡ ζωσμένη στή μέση δερμάτινη ζώνη, πού προέρχεται ἀπό νεκρό ζῶο, δηλώνει τή νέκρωση τῶν παθῶν τῆς λεγομένης ἀπάθειας στήν ὁποία εἶχε φθάσει ὁ Ἰωάννης. Ἡ ζώνη σφίγγει καί ὑποτάσσει τά πάθη, πού ἔχουν σάν ἕδρα τους τή μέση. Ὁ Ἰωάννης εἶναι ὁ πρῶτος παρθένος καί ἀσκητής τῆς ἐποχῆς τῆς Καινῆς Διαθήκης. Ὁ προστάτης καί ἀρχηγός τοῦ τάγματος τῶν Μοναχῶν. Ὁ μόνος τελείως ἀπομονωμένος καί πρός τόν Θεόν ἀφοσιωμένος. Τέκνο τῆς ἐρήμου πού μέ τήν ἐμφάνισή του προκαλεῖ μία καταπληκτική ἀντικοινωνική ἐντύπωση. Εἶναι ὁ πρῶτος διδάξας περί τοῦ Χριστοῦ καί ἑπομένως ἦταν ἀπαραίτητο νά εἶναι ἀφενός μέν, τελείως κεκαθαρμένος, ἀφετέρου δέ, διαφορετικός προκειμένου νά προκαλέσῃ τό ἐνδιαφέρον τῶν συνανθρώπων του, γιά νά μπορέσουν νά ἀκούσουν αὐτά πού ἐπρόκειτο νά πῇ καί νά κάνῃ.
Μέ τούς λόγους καί τά ἔργα του, ὁ Πρόδρομος διδάσκει δύο βασικά πράγματα. Μετάνοια καί ἄσκηση. Μετάνοια εἶναι ἡ ἔμπρακτη ἀποδοκιμασία τῶν κακῶν ἐργων καί τῶν ἐπιθυμιῶν τῆς ψυχῆς καί τοῦ σώματος, ἡ ἀληθινή προσπάθεια γιά κάθαρση ἐκ τῶν παθῶν καί ἡ τελική ὑποταγή στό θέλημα τοῦ Θεοῦ. Ἡ ἄσκηση ἄν καί εἶναι χρήσιμη καί ἀπαραίτητη δέν ἀποτελεῖ αὐτοσκοπό, ἀλλά χρησιμοποιεῖται σάν μέσο καί ἐργαλεῖο τόσο γιά τήν ἀπαλλαγή ἀπό τά πάθη, ὅσο καί γιά τήν ἀπόκτηση τῶν ἀρετῶν. Ἡ ἄσκηση εἶναι ἐπίσης καί ἀντίδραση στήν κατάχρηση τῶν ὑλικῶν ἀγαθῶν. Εἶναι αὐτή πού προφυλάσσει ἀπό τήν ἀπληστία, ἀπό τή γαστριμαργία, ἀπό τήν πλεονεξία καί ἀπό πολλές ἄλλες μεγάλες ἁμαρτίες. Ἡ πύλη τῆς Βασιλείας τῶν οὐρανῶν εἶναι ὁ σταυρός. Ὁ Σταυρός εἶναι τό σύμβολο τῆς ἀρνήσεως τῶν ὑλικῶν ἀγαθῶν. Μέ τήν τελευταία παράγραφο τοῦ Εὐαγγελίου καί τῆς ἀναγνωρίσεως τοῦ ὀπίσω αὐτοῦ ἐρχομένου Χριστοῦ, ὁ Πρόδρομος δέν σταματᾶ μόνο στή διδασκαλία περί μετανοίας καί ἀσκήσεως, ἀλλά μέ μία ἀβίαστη εἰλικρίνεια ἀναγνωρίζει τήν ἀνωτερότητα τοῦ Χριστοῦ καί τή δική του μικρότητα μπροστά στή θεϊκή ἐκείνου μεγαλειότητα· «Ἔρχεται ὁ ἰσχυρότερός μου ὀπίσω μου, οὗ οὐκ εἰμί ἱκανός, κύψας λῦσαι τόν ἱμάντα τῶν ὑποδημάτων αὐτοῦ». Τέτοια διαφορά ὑπάρχει λέγει, ὥστε ἐνῶ ἐγώ βαπτίζω μέ νερό, αὐτός θά βαπτίζῃ μέ Πνεῦμα ἅγιο· «Ἐγώ μέν ἐβάπτισα ὑμᾶς ἐν ὕδατι· αὐτός δέ βαπτίσει ὑμᾶς ἐν Πνεύματι ἁγίῳ», πρᾶγμα πού δείχνει τήν ὑπερβάλουσα ὑπεροχή τοῦ Μεσσίου.

Ἀπό τό Εὐαγγέλιο τῆς πρό τῶν Φώτων Κυριακῆς βγαίνουν τά ἑξῆς συμπεράσματα: α) Ἡ μετάνοια καί ἡ κάθαρση εἶναι ἡ ὁδός πού ὁδηγεῖ στήν ἐνάρετη κατά Χριστόν ζωή β) Μετάνοια καί κάθαρση, ἑνωμένες μέ τήν ἀγάπη, τήν ταπείνωση, τήν ἐλεημοσύνη, τήν πραότητα, τή διάκριση καί ὅλες τίς ἄλλες ἀρετές ἀποτελοῦν βασικές προϋποθέσεις γιά τήν ἐπίτευξη τοῦ τελικοῦ σκοποῦ κάθε ἀνθρώπου πού πρέπει νά εἶναι ἡ ἕνωση μέ τό Θεό, ἡ λεγομένη «θέωση» γ) Μποροῦμε καί ἐμεῖς νἀ δημιουργήσουμε μέσα στήν ταραχώδη σύγχρονη ζωή μικρές ἐρήμους σάν συμβολικές «ὀάσεις» πού θά μᾶς ἐπιτρέπουν χωρίς ταραχή καί ἐπηρεασμό τῶν αἰσθήσεων νά λατρεύουμε τό Θεό μας καί νά βλέπουμε κατάματα τόν ἑαυτό μας δ) Ἡ προετοιμασία γιά τό βάπτισμα καί ἡ ἀπομάκρυνση ἀπό τόν κόσμο, ἀπό τά ὑλώδη καί ἀσήμαντα, εἶναι καί προετοιμασία γιά την αἰώνια ζωή.