Ἑρμηνεία εἰς τό Εὐαγγέλιο τῆς Κυριακῆς Μετά τά Φῶτα

ΚΕΙΜΕΝΟ:

Τῷ καιρῷ ἐκείνῳ, ἀκούσας ὁ Ἰησοῦς ὅτι Ἰωάννης παρεδόθη, ἀνεχώρησεν εἰς τὴν Γαλιλαίαν. Kαί καταλιπών τήν Ναζαρέτ, ἐλθών κατῴκησεν εἰς Καπερναούμ τήν παραθαλασσίαν, ἐν ὁρίοις Ζαβουλών καί Νεφθαλείμ· ἵνα πληρωθῇ τὸ ῥηθέν διά Ἡσαΐου τοῦ Προφήτου λέγοντος· Γῆ Ζαβουλών καί γῆ Νεφθαλείμ, ὁδόν θαλάσσης, πέραν τοῦ Ἰορδάνου, Γαλιλαία τῶν ἐθνῶν· ὁ λαός ὁ καθήμενος ἐν σκότει, εἶδε φῶς μέγα, καί τοῖς καθημένοις ἐν χώρᾳ καί σκιᾷ θανάτου, φῶς ἀνέτειλεν αὐτοῖς. Ἀπό τότε ἤρξατο ὁ Ἰησοῦς κηρύσσειν, καὶ λέγειν· Μετανοεῖτε· ἤγγικε γὰρ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν (Ματθ. δ΄, 12-17).

ΕΡΜΗΝΕΙΑ:

Σήμερα εἶναι ἡ Κυριακὴ μετά τά Φῶτα καί ἡ εὐαγγελική περικοπή μᾶς περιγράφει τήν ἀρχή τῆς δημοσίας δράσεως τοῦ Κυρίου. Ὅταν ὁ Χριστός ἔμαθε ὅτι ὁ Ἰωάννης ὁ Πρόδρομος παραδόθηκε καί κλείστηκε στή φυλακή ἐπειδή ἤλεγξε τό βασιλιᾶ Ἡρώδη γιά τίς παράνομες καί ἀνήθικες πράξεις του, ἐγκατέλειψε τή Ναζαρέτ καί πῆγε στήν Καπερναούμ τῆς Γαλιλαίας προκειμένου νά ἀρχίσῃ ἀπό ἐκεῖ τό κήρυγμά του.
Στό σκοτάδι τῆς ἁμαρτίας
Ἡ Καπερναούμ (Ἡ Καπερναούμ ἄρχισε νά κατοικῇται ἀπό τό δεύτερο π.Χ. αἰῶνα. Ὑπῆρξε ἀκμάζουσα γιά πολλά χρόνια. Καταστράφηκε ἀπό σεισμό τό 746 καί τό 1033 μ.Χ. Τό 1838 ἀνακαλύφθηκαν τά ἐρείπιά της. Σἠμερα δέν ὑπάρχει ἡ ἀρχαία πόλη. Ὑπάρχει ὅμως μία περιοχή - λουτρόπολη) ἦταν μία πόλη κτισμένη κοντά στήν Τιβεριάδα θάλασσα (Πῆρε τό ὄνομα αὐτό ἀπό τόν αὐτοκράτορα Τιβέριο. Λέγεται καί Γεννησσαρέτ καί λίμνη τῆς Γαλιλαίας. Εἶναι ἡ χαμηλότερη λίμνη γλυκέων ὑδάτων στόν κόσμο, 205 μέτρα ὑπό τήν ἐπιφάνεια τῆς θάλασσας). Ὁ λαός πού ζοῦσε ἐκεῖ ἦταν βυθισμένος στό πνευματικό σκοτάδι τῆς ἄγνοιας, τῆς πλάνης καί τῆς είδωλολατρείας. Ἔτσι ἐκπληρώθηκε ἡ προφητεία τοῦ προφήτου Ἡσαΐου, ὁ ὁποῖος πρίν ἀπό ἑκατον­τάδες χρόνια προεῖδε καί εἶπε ὅτι ἡ χώρα τῶν φυλῶν Ζαβουλών καί Νεφθαλείμ, πού βρίσκεται κοντά στή θάλασσα καί πέρα ἀπό τόν Ἰορδάνη ποταμό, ἡ Γαλιλαία, στήν ὁποία κατοικοῦν πολλοί ἐθνικοί· ὁ λαός αὐτός πού κάθεται καθηλωμένος μέσα στά δίκτυα τῆς εἰδωλολατρικῆς πλάνης καί τῆς ἀσέβειας, θά δῇ μεγάλο πνευματικό φῶς πού θά λάμψῃ καί διαλύσῃ τό πνευματικό του σκοτάδι.
Γιατί ὅμως, ἡ περιοχή ἐκείνη ἦταν γεμάτη ἀπό εἰδωλολάτρες; Ἄν μελετήσουμε προσεκτικά τήν ἱστορία, θά μάθουμε ὅτι ὁ σοφός Σολομών, παρόλο πού εἶχε ἑκατοντάδες γυναῖκες καί παλακίδες, ἔκανε μόνο ἕνα υἱό τό Ροβοάμ, ἀλλά καί αὐτός ὁ Ροβοάμ ἦταν μωρός καί ἀνόητος καί δέν κληρονόμησε τή σοφία τοῦ πατέρα του.
Τήν ἐποχή λοιπόν ἐκείνη διασπάστηκαν οἱ Ἰσραηλῖτες στά δύο. Οἱ φυλές τοῦ Ἰούδα καί τοῦ Βενιαμίν παρέμειναν ὑπό τόν Ροβοάμ καί οἱ ὑπόλοιπες 10 φυλές ἀποστάτησαν καί ἀνακήρυξαν βασιλιᾶ τόν Ἱεροβοάμ καί δημιούργησαν τό βόρειο βασίλειο. Τό βόρειο βασίλειο, συνεχῶς ἀπεμακρύνετο ἀπό τόν ἀληθινό θεό καί ἄρχισε νά προσκυνᾷ τά εἴδωλα. Δύο ἀγάλματα στήθηκαν στή Δάν καί στή Βαιθήλ, δηλαδή στό βορειότερο καί τό νοτιότερο ἄκρο τοῦ βορείου βασιλείου. Αὐτά περιγράφονται στό Γ΄ Βασιλειῶν στά κεφάλαια ΙΒ΄ ἕως ΙΔ΄.
Πέρασαν τά χρόνια καί στό βόρειο Ἰσραήλ βασίλευε ὁ Ἀχαάβ καί ἡ εἰδωλολάτρισσα γυναίκα του Ἰεζάβελ πού λάτρευε τό Βάαλ. Τήν ἐποχή ἐκείνη ἔζησε καί ὁ Προφήτης Ἠλίας πού τούς ἤλεγξε ἀλλά κυνηγήθηκε. (Κεφ. ΙΖ΄ καί ΙΗ΄).
Οἱ περισσότεροι βασιλιάδες τοῦ βορείου Ἰσραήλ ἐποίησαν τό πονηρό ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, μέχρι πού οἱ Ἀσσύριοι κατέλαβαν τήν πρωτεύουσά τους, διέλυσαν τό βασίλειό τους 265 χρόνια μετά τήν ἵδρυσή του ἀπό τόν Ἱεροβοάμ καί τίς δέκα φυλές καί μετέφεραν χιλιάδες Ἰσραηλῖτες στήν Ἀσσυρία.
Αὐτή ἡ μεταφορά τῶν αἰχμαλωτισθέντων κατοίκων τοῦ βορείου Ἰσραήλ στήν Ἀσσυρία, ἔγινε σιγά - σιγά καί σταδιακά μεταξύ τῶν ἐτῶν 727 - 709 π.Χ. πιθανόν ὑπό τοῦ Σαργών Β΄ βασιλέως τῶν Ἀσσυρίων.
Ἐκεῖ λοιπόν στό βόρειο Ἰσραήλ κατοίκησαν διάφοροι λαοί τούς ὁποίους ἐγκατέστησαν οἱ Ἀσσύριοι καί ὅπως λέγει τό βιβλίο τῶν Βασιλεῶν Δ΄ «Καί ἤγαγε βασιλεύς Ἀσσυρίων ἐκ Βαβυλῶνος τόν ἐκ Χουθά ἀπό Ἀϊά καί ἀπό Αἰμάθ καί Σεπφαρουαΐμ καί κατῳκίσθησαν ἐν πόλεσι Σαμαρείας ἀντί τῶν υἱῶν Ἰσραήλ καί ἐκληρονόμησαν τήν Σαμάρειαν καί κατώκησαν ἐν ταῖς πόλεσι αὐτῆς» (Βασιλειῶν Δ΄, στ. 24).
Καί τό ἀποτέλεσμα ὅλων αὐτῶν ἦταν νά μετατραπῇ πλήρως τό βόρειο Ἰσραήλ σέ ἕνα ἀνακάτεμα λαῶν καί θρησκειῶν, ὥστε λάτρευαν καί τιμοῦσαν τόν Κύριο, ἀλλά ταυτόχρονα λάτρευαν καί τούς δικούς τους εἰδωλολατρικούς θεούς, πού τούς εἶχαν μεταφέρει ἀπό τήν χώρα τους. Εἶναι χαρακτηριστικό τό ἀπόσπασμα πού λέγει ὅτι οἱ κάτοικοι ἐκεῖνοι· «Καί τόν Κύριον ἐφοβοῦντο καί τοῖς θεοῖς αὐτῶν ἐλάτρευον κατά τό κρίμα τῶν ἐθνῶν, ὅθεν ἀπώκισαν αὐτούς ἐκεῖθεν» (Βασ. Δ΄, στ. 33).
Αὐτό τό ἀνακάτεμα τῶν θρησκευτικῶν ἀναμείξεων ἀπό τό δέκατο ἔνατο αἰῶνα ὀνομάστηκε «συγκρητισμός» πού σημαίνει τήν παραθεώρηση τῶν διαφορῶν μεταξύ τῶν θρησκειῶν ἤ καλύτερα τήν ἰσοπέδωση καί τή λατρεία ὅλων. Ὁ συγκρητισμός εἶναι ἕνα ἀπό τά πλέον ἐπικίνδυνα φαινόμενα. Κυρίαρχο σύνθημά του εἶναι ὁ ἰσχυρισμός, ὅτι ὅλες οἱ θρησκεῖες ὁδηγοῦν στόν ἴδιο Θεό ἀσχέτως μέ τό πώς ὁ καθένας τόν ὀνομάζει ἤ τόν λατρεύει.
Αὐτοί οἱ ἰσχυρισμοί ὅμως, δέν ἔχουν καμία σχέση μέ τήν ἀλήθεια. Ὁ Ἀπόστολος Παῦλος θέτει ὡς θεμέλιο τῆς ὀρθῆς διδασκαλίας τήν ἐξάσκηση τῆς εὐσεβοῦς ζωῆς καί τήν ἀποφυγή ἐνασχόληση μέ· «τούς βεβήλους καί γραώδεις μύθους» (Α΄ Τιμ. δ΄, 7). Καί ὄχι μόνο στήν ἐποχή τοῦ Ἀποστόλου Παύλου, ἀλλά καί σέ κάθε ἱστορική στιγμή οἱ ὀσμώσεις (ἀμοιβαῖες διεισδήσεις) καί οἱ ἀλληλοεπιδράσεις εἶναι συχνό φαινόμενο.
Προκειμένου νά προστατεύσῃ τήν καθαρότητα τοῦ Ἰουδαϊκοῦ λαοῦ, λέγει τό Δευτερονόμιο· «οὐδέ μή γαμβρεύσητε πρός αὐτούς (Χετταίους, Γεργεσσαίους Ἀμορραίους, Χαναναίους, Φερεζαίους, Εὐαίους καί Ἰεβουσαίους) τήν θυγατέρα σου οὐ δώσεις τῷ υἱῷ αὐτοῦ, καί τήν θυγατέρα αὐτοῦ οὐ λήψῃ τῷ υἱῷ σου. Ἀποστήσει γάρ τόν υἱόν σου ἀπ’ ἐμοῦ, καί λατρεύσει θεοῖς ἑτέροις» (Δευτερ. ζ΄, 3-4).
Καί τοῦτο εἶναι πρόδηλο. Διότι· «οὐ γάρ οὕτως ὁ οἶκός μου μετά ἰσχυροῦ; διαθήκην γάρ αἰώνιον ἔθετό μοι, ἑτοίμην ἐν παντί καιρῷ πεφυλαγμένην, ὅτι πᾶσα σωτηρία μου καί πᾶν θέλημα, ὅτι οὐ μή βλαστήση ὁ παράνομος» (Β΄ Βασιλεῶν κγ΄, 5), δηλαδή, ἀφοῦ ὑπάρχει αἰώνια καί ἰσχυρή διαθήκη μεταξύ Θεοῦ καί περιούσιου λαοῦ του, στό νά μήν ἀναπτυχθῇ κάθε παράνομος καί ἀσεβής, ὥστε νά πραγματοποιηθῇ ἡ σωτηρία του.
Αὐτός εἶναι καί ὁ λόγος πού ἀκόμη καί σήμερα δέν ἐπιτρέπεται συμπροσευχή τῶν Ὀρθοδόξων μέ τούς αἱρετικούς καί τούς ἀλλόθρησκους. Σύμφωνα μέ τόν ιδ΄ Κανόνα τῆς Δ΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου· «γάμος μεθ’ αἱρετικῶν ἤ ἀλλοθρήσκων ἀπαγορεύεται».
Δέν ἐπιτρέπονται οἱ μικτοί γάμοι καί κάθε ἄλλη ἀνάμειξη Ὀρθοδόξου καί μή, ἁγίου καί βεβήλου, πού ἀλλοιώνει τήν καθαρότητα καί τήν προοπτική τῆς Ὀρθόδοξης οἰκογένειας. Ἡ μόνη δυνατή περίπτωση παραμονῆς καί μή ἀφορισμοῦ ἑνός τέτοιου γάμου, εἶναι νά προσέλθῃ ὁ μή χριστιανός εἰς τήν πίστη τοῦ Χριστοῦ.
Ἡ ἀντίδραση δηλαδή πρός κάθε συγκρητισμό καί κάθε κακή ἐπίδραση τῶν διαφόρων θρησκειῶν πρός τήν ἀληθινή πίστη, ἔχει νά κάνῃ μέ τήν ἀπαιτούμενη προφύλαξη. Ἡ τοῦ Χριστοῦ πίστη εἶναι τελεία καί δέν χρειάζεται καμία συμπλήρωση οὔτε ἀπό θρησκεῖες, οὔτε ἀπό ἰδεολογίες οὔτε ἀπό ἀνθρώπινες σοφίες.
Πράγματι λοιπόν δικαιολογεῖται γιά τήν περιοχή ἐκείνη ὁ χαρακτηρισμός τοῦ εὐαγγελίου· «Ἐν σκότει… ἐν χώρᾳ καί σκιᾷ θανάτου», ἀφοῦ παντοῦ κυριαρχοῦσε ἀσέβεια, ἄγνοια, ἀνηθικότητα, σκοτάδι, πλάνη καί συγκρητισμός. Ἐκεῖ πῆγε ὁ Χριστός, τό θεϊκό φῶς, στό πιό δύσκολο μέρος γιά νά ἀρχίσῃ τή διδασκαλία του καί νά ἀλλάξῃ ὄχι μόνο τήν συμπεριφορά τῶν Γαλιλαίων ἀλλά καί τὴν πορεία τῶν ἀν­θρώπων ὅλου τοῦ κόσμου. Νά ἀποδείξῃ ὅτι αὐτός δέν διδάσκει μία νέα θρησκεία, ἀλλά ἀποκαλύπτει τόν οὐράνιο Πατέρα καί Πατέρα μας καί ἡ πίστη αὐτή μεταμορφώνει καί σώζει τόν ἄνθρωπο.
Πράγματι, σήμερα, δύο χιλιάδες χρόνια μετά, τό φῶς τοῦ Χριστοῦ ἐξακολουθεῖ νά δίνῃ χρῶμα καί ζωή στήν κτίση καί νά θερμαίνῃ τίς ἁπλές καί ἀγαθές καρδιές τῶν ἀνθρώπων. Ἀπό ἐκεῖ λοιπόν, ἀπό τήν Καπερναούμ, ἀπό τήν Γαλιλαία τῶν ἐθνῶν ξεκίνησε τό κήρυγμά του ὁ Χριστός. Καί ἦταν κήρυγμα μετανοίας, γιατί τέτοιο κυρίως κήρυγμα χρειαζόμαστε ἐμεῖς ὅλοι οἱ ἄνθρωποι.
Προεῖδε λοιπόν ὁ Χριστός τί θά ἀκολουθοῦσε στούς ἑπόμενους αἰῶνες καί ἐπέλεξε σκοπίμως τή Γαλιλαία, τήν σφηκοφωλιά τῆς εἰδωλομανίας γιά νά ἀρχίσῃ τό κήρυγμά του.
Ἴσως αὐτό ἀποτελεῖ καί ἕνα σημερινό μήνυμα. Ἴσως οἱ σημερινοί Χριστιανοί θά ἔπρεπε νά δώσουμε κάθε ἰκμάδα πίστεως καί δυνάμεως γιά νά διαδώσουμε τό εὐαγγέλιο τοῦ Χριστοῦ μέ κατάλληλο τρόπο καί σύμφωνα μέ τίς σημερινές ἀνάγκες τῆς ἀνθρωπότητος, πού Χριστιανοί ὀνομαζόμαστε, ἀλλά πόρρῳ ἀπέχουμε ἀπό τήν οὐσία, τό σκοπό καί τίς ἐπιδιώξεις τῶν πραγματικῶν Χριστιανῶν. Ἰδού, τό στάδιο τῆς ἀθλήσεως, ἰδού ὁ λαός ὁ καθήμενος ἐν σκότει.
Καί θά ποῦν κάποιοι. Καί τί νά κάνουμε; Νά πάρουμε ἕνα σταυρό, νά φορέσουμε παλιά ροῦχα ἤ νά κεντήσουμε ἕνα ροῦχο ἀπό τρίχες καμήλου γιά νά περιδιαβαίνουμε τά πεζοδρόμια φωνάζοντας «Μετανοεῖτε»;
Τί νά κάνουμε;
Μερικές φορές ἀγαπητοί ἀδελφοί, δέν τίθενται ἐρωτήματα, ἀλλά ψευδο-ἐρωτήματα. Ψευδοερωτήματα πού διακωμῳδοῦν ἤ μειώνουν τήν ἀξία ἑνός γεγονότος ἤ ἑνός σκοποῦ. Ὅλοι γνωρίζουμε ὅτι ὑπάρχουν τρόποι, πολλοί τρόποι, χιλιάδες θά λέγαμε, μέ τούς ὁποίους μποροῦμε νά ὁμολογήσουμε μέ ταπείνωση τήν πίστη μας στό Θεό, στόν ἐνανθρωπήσαντα Υἱό του καί εἰς τό Πνεῦμα τό Ἅγιο πού πάντα μᾶς φωτίζει καί μᾶς καθοδηγεῖ στό τί πρέπει νά κάνουμε.
Δέν χρειάζονται φανατισμοί, δέν χρειάζονται ὑπερφίαλες ἀντιλήψεις, χρειάζεται μόνο θετική σκέψη καί ἀφοσίωση στό Χριστό· «Χριστέ μου, σέ πιστεύω, σέ ἀγαπῶ, σέ ἀκολουθῶ ὅπου καί ἄν μέ στείλῃς, ὅ,τι καί νά μοῦ ζητήσῃς. Ἐσύ εἶσαι ἡ ζωή μου, ἐσύ καί ἡ σωτηρία μου».
Θά βρῇ τρόπους ὁ Χριστός νά σοῦ πῆ τί νά κάνῃς ἤ τί νά μήν κάνῃς. Καί μάλιστα ὄχι μία φορά ἀλλά συνεχῶς καί ἀδιαλείπτως. Γιά νά γίνουν ὅμως ὅλα αὐτά χρειάζεται καλή προαίρεση, ἁπλότητα, ταπείνωση καί ὑπακοή στό Χριστό, στό Χριστό καί ὄχι στό θέλημά μας. Στό Χριστό καί στό Εὐαγγέλιό του. Στό Χριστό καί στήν Ἐκκλησία του.
Ὁ Χριστός εἶναι φῶς. Οἱ μαθητές του ἔγιναν φῶς. Οἱ ἅγιοι ἔγιναν φῶς. Καί ἐμεῖς μποροῦμε νά γίνουμε φῶς, ἀντλώντας ἀπό τό μεγάλο φῶς τοῦ Χριστοῦ. Τό φῶς ἐκεῖνο γιά τό ὁποῖο μᾶς μιλάει τό ἅγιο Εὐαγγέλιο καί μέ σαφήνεια λέει· «Οὕτω λαμψάτω τό φῶς ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὅπως ἴδωσιν ὑμῶν τά καλά ἔργα, καί δοξάσωσι τόν Πατέρα ὑμῶν τόν ἐν τοῖς οὐρανοῖς» (Τῶν Ἁγίων Πατέρων τῆς Ζ΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου).
Ἄς μετανοήσουμε λοιπόν, ἀγαπητοί ἀδελφοί, ἄς μετανοήσουμε, διότι πλησιάζει μέ τόν ἕνα ἤ τόν ἄλλο τρόπο ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Ἡ βασιλεία πού δέν ἔρχεται μόνο μετά ἀπό κρίση ἀξιότητος, ἀλλά χαρίζεται κιόλας, σέ ὅσους τήν ἐπιθυμοῦν πολύ καί κάνουν τά πάντα (ὅ,τι μποροῦν) γιά νά τήν ἀποκτήσουν.
Ἡ χάρη τοῦ Κυρίου μας Ἰησοῦ τοῦ γεννηθέντος, βαπτισθέντος, παθόντος, ἀναστάντος καί ἀναληφθέντος Θεανθρώπου, ἄς εἶναι μαζί μας. Ἀμήν.