Ἑρμηνεία εἰς τό Εὐαγγέλιο τῆς Κυριακῆς τῆς Χαναναίας

ΚΕΙΜΕΝΟ:

Τῷ καιρῷ ἐκείνῳ, ἐξῆλθεν ὁ Ἰησοῦς εἰς τά μέρη Τύρου καί Σιδῶνος. Kαί ἰδού γυνή Χαναναία ἀπό τῶν ὁρίων ἐκείνων ἐξελθοῦσα ἐκραύγασεν αὐτῷ, λέγουσα· Ἐλέησόν με, Κύριε, υἱέ Δαυῒδ· ἡ θυγάτηρ μου κακῶς δαιμονίζεται. Ὁ δέ οὐκ ἀπεκρίθη αὐτῇ λόγον. Καί προσελθόντες οἱ μαθηταί αὐτοῦ, ἠρώτουν αὐτόν λέγοντες· Ἀπόλυσον αὐτήν, ὅτι κράζει ὄπισθεν ἡμῶν. Ὁ δέ ἀποκριθείς εἶπεν· Οὐκ ἀπεστάλην εἰ μή εἰς τά πρόβατα τά ἀπολωλότα οἴκου Ἰσραήλ. Ἡ δέ ἐλθοῦσα προσεκύνησεν αὐτῷ, λέγουσα· Κύριε, βοήθει μοι. Ὁ δέ ἀποκριθείς εἶπεν· Οὐκ ἔστι καλόν λαβεῖν τόν ἄρτον τῶν τέκνων καί βαλεῖν τοῖς κυναρίοις. Ἡ δέ εἶπε· Ναί, Κύριε· καί γάρ τά κυνάρια ἐσθίει ἀπό τῶν ψιχίων τῶν πιπτόντων ἀπό τῆς τραπέζης τῶν κυρίων αὐτῶν. Τότε ἀποκριθείς ὁ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτῇ· Ὦ γύναι, μεγάλη σου ἡ πίστις· γενηθήτω σοι ὡς θέλεις. Καί ἰάθη ἡ θυγάτηρ αὐτῆς ἀπό τῆς ὥρας ἐκείνης.διήρχετο ὁ Ἰησοῦς τήν Ἱεριχώ· Καὶ ἰδοὺ, ἀνὴρ ὀνόματι καλούμενος Ζακχαῖος· καὶ αὐτὸς ἦν ἀρχιτελώνης, καὶ οὗτος ἦν πλούσιος· καὶ ἐζήτει ἰδεῖν τὸν Ἰησοῦν τίς ἐστι· καὶ οὐκ ἠδύνατο ἀπὸ τοῦ ὄχλου, ὅτι τῇ ἡλικίᾳ μικρὸς ἦν. Καὶ προδραμὼν ἔμπροσθεν ἀνέβη ἐπὶ συκομορέαν, ἵνα ἴδῃ αὐτόν, ὅτι ἐκείνης ἤμελλε διέρχεσθαι. Καὶ ὡς ἦλθεν ἐπὶ τὸν τόπον, ἀναβλέψας ὁ Ἰησοῦς εἶδεν αὐτὸν, καὶ εἶπε πρὸς αὐτόν· Ζακχαῖε, σπεύσας κατάβηθι· σήμερον γὰρ ἐν τῷ οἴκῳ σου δεῖ με μεῖναι. Καὶ σπεύσας κατέβη, καὶ ὑπεδέξατο αὐτὸν χαίρων. Καὶ ἰδόντες ἅπαντες διεγόγγυζον, λέγοντες· Ὅτι παρὰ ἁμαρτωλῷ ἀνδρὶ εἰσῆλθε καταλῦσαι. Σταθεὶς δὲ Ζακχαῖος εἶπε πρὸς τὸν Ἰησοῦν· Ἰδοὺ τὰ ἡμίση τῶν ὑπαρχόντων μου, Κύριε, δίδωμι τοῖς πτωχοῖς· καὶ εἴ τινός τι ἐσυκοφάντησα, ἀποδίδωμι τετραπλοῦν. Εἶπε δὲ πρὸς αὐτὸν ὁ Ἰησοῦς ὅτι σήμερον σωτηρία τῷ οἴκῳ τούτῳ ἐγένετο, καθότι καὶ αὐτὸς υἱὸς Ἀβραάμ ἐστιν· ἦλθε γὰρ ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ζητῆσαι καὶ σῶσαι τὸ ἀπολωλός (Ματθ. ιε΄, 21-28).

ΕΡΜΗΝΕΙΑ:

Ὁ Χριστός μας ἀγαπητοί ἀδελφοί δίδαξε γιά τρία χρόνια πρίν τό πάθος. Τό τρίτο ἔτος τῆς διδασκαλίας του, μετά τόν ἐπί τῆς θαλάσσης περίπατο καί πρίν ἀπό τό θαῦμα τοῦ πολλαπλασιασμοῦ τῶν ἄρτων καί τῶν ἰχθύων ἦλθαν ἀπό τά Ἱεροσόλυμα γραμματεῖς καί Φαρισαῖοι κάνοντες παράπονα γιά δῆθεν παραβάσεις τοῦ νόμου. Ἐκεῖνος τούς μίλησε περί καθαρᾶς καρδίας, πού δέν ἐπηρεάζεται οὔτε ἀπό τόν τύπο οὔτε ἀπό τίς τροφές. Μετά ἀπό αὐτό τό γεγονός ἔφυγε ἀπό τή Γαλιλαία καί πῆγε στά βόρεια σύνορα τῆς Χαναάν μέ τό Ἰσραήλ, ἐξω ἀπό τίς πόλεις Τύρο καί Σιδώνα.
Στά βόρεια λοιπόν μέρη τοῦ Ἰσραήλ, πολύ πάνω ἀπό τή Γαλιλαία, ἐκεῖ πού βρίσκεται σήμερα τό κράτους τοῦ Λιβάνου ἦταν ἡ περιοχή τῆς Φοινίκης. Οἱ δύο ἀπό τίς μεγαλύτερες ἱστορικές πόλεις-λιμάνια τῆς περιοχῆς ἦταν ἡ Σιδώνα καί ἡ Τύρος.
Γιά τήν Τύρο μάλιστα, ὑπῆρξε 250 περίπου χρόνια πρίν, μία σημαντική προφητεία τοῦ Ἰεζεκιήλ πού προφήτευε τήν πολιορκία καί τήν καταστροφή της, γιατί ἦταν θέλημα Θεοῦ. Πράγματι ἡ πόλη κυριεύτηκε καί καταστράφηκε ἀπό τόν Μέγα Ἀλέξανδρο τό 333 π.Χ. μέ ἀποτέλεσμα τό θάνατο 8.000 κατοίκων της καί τήν πώληση τῶν ὑπολοίπων 30.000 ὡς δούλων.
Οἱ δύο αὐτές πόλεις σταδιακά ἀνασυντάχτηκαν καί τήν ἐποχή τοῦ Χριστοῦ ἦταν γνωστές γιά τήν εἰδωλολατρεία τους, ἀλλά καί γιά τήν τρυφή καί τήν ἀσωτία τους. Καί ἰδιαίτερα οἱ Χαναναῖες γυναῖκες.
Γιατί ὅμως θέλησε νά πάῃ ὁ Χριστός σέ αὐτές τίς περιοχές; Γιά δύο κυρίως λόγους.
Πρῶτον, γιατί ἤθελε ν’ ἀποφύγῃ τόν μή γνήσιο ἐνθουσιασμό τοῦ πλήθους καί νά διδάξῃ τούς μαθητές του, περί τοῦ προσεγγίζοντος πάθους (τελευταῖο ἔτος τῆς διδασκαλίας του)
Δεύτερον, γιατί οἱ πόλεις ἐκεῖνες, ἄν καί εἶχαν ἐπανειλημένως τιμωρηθεῖ, εἶχαν δείξει ἴχνη μεταμέλειας, γι’ αὐτό σέ ἄλλο σημεῖο εἶπε ὁ Χριστός «πλήν λέγῳ ὑμῖν, Τύρῳ καί Σιδῶνι ἀνεκτότερον ἔσται ἐν ἡμέρα κρίσεως ἤ ὑμῖν. Καί σύ Καπερναούμ, ἡ ἕως τοῦ οὐρανοῦ ὑψωθεῖσα, ἕως ἅδου καταβιβασθήσῃ· ὅτι εἰ ἐν Σοδόμοις ἐγεννήθησαν αἱ δυνάμεις αἱ γενόμεναι ἐν σοί, ἔμειναν ἄν μέχρι τῆς σήμερον» (Ματθ, ια΄ 22-24), δηλαδή, ἡ Καπερναούμ κατέστη ἀθλιωτέρα τῆς Τύρου καί τῆς Σιδῶνος καί συγκρίνεται μόνο μέ τά Σόδομα καί ἡ τιμωρία της θά εἶναι ἀκόμα χειρότερη.
Καί νά, μία Χαναναία πού βγῆκε ἀπό τά σύνορα ἐκείνων τῶν πόλεων φώναξε ἀπό μακριά. «Λυπήσου με, Κύριε, ἔνδοξε ἀπόγονε τοῦ Δαβίδ! Ἡ κόρη μου φρικτά ὑποφέρει ἀπό σκληρό δαιμόνιο! Τήν κάλεσε Χαναναία, γιά νά δείξῃ πώς προελθοῦσα ἀπό παράνομα ἔθνη ἔδειξε πίστη ἀληθινή.
Δέν εἶναι καθόλου σωστό - τῆς εἶπε - νά πάρῃ κανείς τό ψωμί ἀπό τά παιδιά του, γιά νά τό ρίξῃ στά σκυλάκια. Ἐσεῖς οἱ ἐθνικοί δέν εἶστε παιδιά τοῦ Θεοῦ. Ἔχετε παραστρατήσει. Ἑπομένως μή ζητᾶτε τίς ἴδιες εὐλογίες πού ἀπολαμβάνει ὁ λαός του.
Πάγωσαν ὅλοι. Καημένη μάνα, θά εἶπαν μέσα τους! Πρέπει νά φύγῃς ἄπρακτη κι’ ἐξουθενωμένη. Εἶναι ὥρα νά ἀναλυθῇς σέ κλάμα γοερό ἤ νά ξεσπάσῃς σέ παράπονα. Ἀλλά ἡ Χαναναία δέ λύγισε, δέν προσβλήθηκε, δέν ἀγανάκτησε ἀπό τήν παιδαγωγία. Μέ περισσότερη θερμότητα τώρα, μέ πιό βαθειά ταπείνωση, εὐλάβεια καί πονεμένη συστολή ἐπέμεινε στό αἴτημά της λέγοντας:
— «Ναί, Κύριε». Ὅπως τό λές εἶναι. «Κυνάρια» εἴμαστε, ὄχι παιδιά σου, καί δέν ἔχουμε δικαιώματα στόν «ἄρτον τῶν τέκνων». Κάποια ψίχουλα ὅμως, πού πέφτουν ἀπό τό τραπέζι «τῶν κυρίων», κάποιες ἐλάχιστες εὐλογίες ἀπό τήν πλούσια χάρη σου, σάν σκυλάκια ταπεινά πού τριγυρνοῦμε παρακλητικά στά πόδια σου, μποροῦμε νά ἐλπίζουμε. Δέν μποροῦμε;
— «Ὦ γύναι, μεγάλη σου ἡ πίστις!». Τῆς ἀπάντησε ὁ Χριστός. Ἔχεις πίστη ἀξιοθαύμαστη! Ἐπέμεινες. Δέν λύγισες μπροστά σέ καμιά δοκιμασία. Λοιπόν «γενηθήτω σοι ὡς θέλεις». Ἄς γίνῃ ὅπως ἀκριβῶς τό ἐπιθυμεῖς.
Καί πραγματικά. Ἀπό ἐκείνη τή στιγμή, «ἀπό τῆς ὥρας ἐκείνης», γιατρεύτηκε ἡ κόρη της ὁριστικά.
Τί μᾶς διδάσκει λοιπόν ἡ σημερινή εὐαγγελική περικοπή; Πολλά. Κυρίως ὅμως ὅτι ὁ Θεάνθρωπος Χριστός, ἐκτιμᾶ τά πράγματα διαφορετικά, τόσο ἀπό τούς ἀνθρώπους τῆς ἐποχῆς του, ὅσο καί ἀπό τούς μαθητές του. Γι’ αὐτό χρειάζεται νά τιθασεύουμε τίς κρίσεις μας καί νά μή λέμε ἐκεῖνο πού νομίζουμε, ἀλλά ἐκεῖνο πού λέει αὐτός.
Ἄς δοῦμε ὅμως καί μερικά συμπληρωματικά στοιχεῖα ἀπό τήν ὁμιλία τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου· «Στήν ἐπίλυση τῆς Χαναναίας» πού ἐκφωνήθηκε μετά τήν ἐπιστροφή του ἀπό τήν ἐξορία.
Ἐπάνω τά χερουβείμ τόν τρέμουν καί κάτω ἡ πόρνη συζητάει μαζί του. «Ἐλέησέ με»· γι’ αὐτό ἦλθες, γι’ αὐτό πῆρες σάρκα, γι’ αὐτό ἔγινες ὅπως ἐγώ. Ἐπάνω τρόμος (στόν οὐρανό) καί κάτω σωτηρία. «Ἐλέησέ με» δέν ἔχω ἀνάγκη ἀπό μεσίτη, «ἐλέησέ με». Τί ἔχεις; Ἔλεος ζητῶ. Τί ἔχεις πάθει; «Ἡ θυγατέρα μου βασανίζεται φρικτά ἀπό δαιμόνιο». Πένθος φοβερό· τό καρφί τῆς φύσεως ξέσχισε τή μήτρα, ἡ τρικυμία βρίσκεται στά σπλάχνα της. Τί νά κάνω; χάνομαι. Καί γιατί δέ λές, «ἐλέησε τή θυγατέρα μου», ἀλλά, «ἐλέησέ με»; Ἐκείνη δέν αἰσθάνεται τό πάθος, δέν ξέρει τί πάσχει, δέν καταλαβαίνει τόν πόνο, ἐπειδή ἔχει παραπέτασμα τῆς συμφορᾶς τό ἀνώδυνο ἤ καλύτερα τό ἀναίσθητο. Ἐμένα ὅμως ἐλέησε πού βλέπω τά καθημερινά κακά· θέατρο συμφορᾶς ἔχω στό σπίτι μου. Ποῦ νά πάω; Στήν ἔρημο; ἀλλά δέν τολμῶ νά τήν ἀφήσω μόνη. Μήπως στό σπίτι; Ἀλλά βρίσκω τόν ἐχθρό μέσα, τά κύματα στό λιμάνι, θέατρο συμφορᾶς... Ἡ ἐπιμονή τῆς Χαναναίας νά ζητᾶ συνεχῶς ἔλεος εἶναι ὑπόδειγμα καί συμβουλή γιά ὅλους μας. Ἀμήν.