Ἑρμηνεία εἰς τό Εὐαγγέλιο τῆς Κυριακῆς τῆς Τυρινῆς

ΚΕΙΜΕΝΟ:

Εἶπεν ὁ Κύριος· Ἐάν ἀφῆτε τοῖς ἀνθρώποις τά παραπτώματα αὐτῶν, ἀφήσει καί ὑμῖν ὁ πατήρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος· Ἐάν δέ μή ἀφῆτε τοῖς ἀνθρώποις τά παραπτώματα αὐτῶν, οὐδέ ὁ Πατήρ ὑμῶν ἀφήσει τά παραπτώματα ὑμῶν. Ὅταν δέ νηστεύητε, μή γίνεσθε ὥσπερ οἱ ὑποκριταί σκυθρωποί· ἀφανίζουσι γάρ τά πρόσωπα αὐτῶν, ὅπως φανῶσι τοῖς ἀνθρώποις νηστεύοντες· Ἀμήν λέγω ὑμῖν, ὅτι ἀπέχουσιν τόν μισθόν αὐτῶν. Σύ δέ νηστεύων ἄλειψαί σου τήν κεφαλήν καί τό πρόσωπόν σου νίψαι, ὅπως μή φανῇς τοῖς ἀνθρώποις νηστεύων ἀλλά τῷ πατρί σου τῷ ἐν τῷ κρυπτῷ· καί ὁ πατήρ σου ὁ βλέπων ἐν τῷ κρυπτῷ ἀποδώσει σοι ἐν τῷ φανερῷ. Μή θησαυρίζετε ὑμῖν θησαυρούς ἐπί τῆς γῆς, ὅπου σής καί βρῶσις ἀφανίζει, καί ὅπου κλέπται διορύσσουσιν καί κλέπτουσι. Θησαυρίζετε δέ ὑμῖν θησαυρούς ἐν οὐρανῷ, ὅπου οὔτε σής οὔτε βρῶσις ἀφανίζει, καί ὅπου κλέπται οὐ διορύσσουσιν, οὐδέ κλέπτουσιν· Ὅπου γάρ ἐστιν ὁ θησαυρός ὑμῶν, ἐκεῖ ἔσται καί ἡ καρδία ὑμῶν(Ματθ. στ΄ 14 - 21).

ΕΡΜΗΝΕΙΑ

Μία ἡμέρα πρίν ἀπό τή Μεγάλη Σαρακοστή, τήν Κυριακή τῆς Τυροφάγου, τό εὐαγγελικό ἀνάγνωσμα μᾶς μιλάει γιά τρία σημαντικά θέματα.
Στό πρῶτο θέτει ὡς προϋπόθεση τῆς συγχωρήσεως τῶν ἁμαρτιῶν μας ἀπό τό Θεό, τό νά συγχωροῦμε καί ἐμεῖς τά σφάλματα τῶν συνανθρώπων μας. Διαφορετικά καμία συγχώρηση δέν παίρνουμε.
Στό δεύτερο μᾶς μιλάει γιά τήν ἀληθινή νηστεία. Ἀληθινή νηστεία ἐννοεῖ, ἐκείνη πού γίνεται ἀπό τόν κάθε πιστό κρυφά, γιά τό Θεό καί ὄχι ὑποκριτικά γιά τόν κόσμο. Πού δέν βασίζεται στίς ἀνθρώπινες δυνάμεις, ἀλλά στή βοήθεια τοῦ Θεοῦ καί στή γνώση, ὅτι· «ὁ πατήρ σου ὁ βλέπων ἐν τῷ κρυπτῷ ἀποδώσει σοι ἐν τῷ φανερῷ».
Καί στό τρίτο μᾶς μιλάει γιά τόν ὑλικό καί μάταιο πλουτισμό πού ἀφανίζεται μέ τόν καιρό ἀπό τή σαπίλα καί γίνεται στόχος τῶν κλεπτῶν. Μᾶς προτρέπει λοιπόν νά θησαυρίζουμε, μέ τόν πραγματικό θησαυρό πού εἶναι ἡ ἐνάρετη ζωή πού ὁδηγεῖ στή βασιλεία τῶν οὐρανῶν, ἐκεῖ πού «οὔτε σής οὔτε βρῶσις ἀφανίζει, καί ὅπου κλέπται οὐ διορύσσουσιν, οὐδέ κλέπτουσιν».
Σήμερα λοιπόν ἀγαπητοί ἀδελφοί, θά ἀναλύσουμε περισσότερο τό πρῶτο θέμα, πού ἔχει νά κάνῃ μέ τή μνησικακία, μέ τή συγχώρηση καί μέ ὅλα τά σχετικά, ὅπως μᾶς τά διδάσκει ὁ Ἱερός Χρυσόστομος στήν ὁμιλία του «Στούς ἀνδριάντες» (PG 49, 200 καί ἑξῆς).
Κανένας ἄνθρωπος δέν πρέπει νά ἔχει μνησίκακες σκέψεις μέσα στήν καρδιά του, ἐναντίον τοῦ ἀδελφοῦ του, μᾶς λέγει ὁ ἅγιος καί ἐπί πλέον δέν πρέπει νά ὑπολογίζῃ τίς τυχόν κακίες τοῦ πλησίον του. Διότι, ὁ Κύριος δέν εἶπε μόνο «ἄφησε», ἀλλά μήν τίς ἔχεις οὔτε στό μυαλό σου. Ἄφησε ἐντελῶς τό θυμό σου καί ἐξαφάνισε τήν πληγή σου. Διότι φαντάζεσαι αὐτόν ἀμυνόμενο, ἀλλά αὐτός σάν τό δήμιο σοῦ περιστρέφει γύρω καί μέσα σου τό θυμό καί ξύνει τά σπλάγχνα σου.
Ὑπάρχει τίποτε χειρότερο ἀπό τή κατάσταση κάποιου ἀνθρώπου πού εἶναι συνεχῶς ὀργισμένος; Διερωτᾶται ὁ ἅγιος Χρυσόστομος. Καί ἀπαντᾶ. Ὅπως ἀκριβῶς οἱ μανιωδῶς φερόμενοι, ποτέ δέν ἀπολαμβάνουν τή γαλήνη, ἔτσι καί ὁ μνησικακῶν καί αὐτός πού ἔχει ἐχθρό, ποτέ δέν πρόκειται ν’ ἀπολαύσῃ τήν εἰρήνη, συνεχῶς θά βρίσκεται σέ φλεγμονή καί ὁ χειμώνας τῶν λογισμῶν του θά αὐξάνῃ, ἐνθυμούμενος τίς λέξεις καί τά πράγματα καί θά βρίσκεται συνεχῶς σέ κατάσταση ἀφόρητης λύπης.
Μόνο τό ὄνομα νά πῇς τοῦ ἐχθροῦ του, γίνεται θηρίο καί αἰσθάνεται μέσα του μεγάλη λύπη· μόνο ἐλαφρῶς νά δῇ τήν ὄψη του, φοβᾶται καί τρέμει, σάν νά παθαίνῃ τά χειρότερα κακά.
Ποία εἶναι ἡ ἀνάγκη μιᾶς τέτοιας βασανιστικῆς καταστάσεως; Συνεχίζει ὁ Ἱερός Χρυσόστομος. Διότι ἀκόμη καί ἄν δέν προϋπῆρχε ἡ ἀπειλή τῆς τιμωρίας τῶν μνησικάκων, μόνο καί μόνο γιά τήν ἀπαλλαγή ἐκ τῆς βασανιστικῆς αὐτῆς καταστάσεως, θά ἔπρεπε νά ἀφήσουν ἁμαρτήματα σέ ὅσους τούς ἐλύπησαν.
Προκειμένου ὁ ἅγιος νά ἀποδείξῃ ὅτι δέν ὑπάρχει καμία δικαιολογία γιά τή διατήρηση τῆς μνησικακίας λέγει. Ἄν πῷ σέ κάποιον· νήστευσε· θά μοῦ προβάλλῃ πολλές φορές σάν δικαιολογία τήν ἀσθένεια. Ἄν πῶ· δῶσε στούς πτωχούς, θά μοῦ προβάλλῃ φτώχεια καί ἀνάγκη νά μεγαλώσῃ τά παιδιά σου. Ἄν πῷ· Πήγαινε στήν ἐκκλησία, θά μοῦ προβάλλῃ βιωτικές ἀνάγκες.
Ἄν πῷ· Πρόσεχε σέ αὐτά πού λέγονται στήν ἐκκλησία καί κατάλαβε τή δύναμη τῆς διδασκαλίας, θά μοῦ προβάλλη τήν ἀδυναμία τῆς γνώσεως. Ἄν πῶ· κατόρθωσε κάποιο ἄλλο, θά μοῦ βρῇ κάποια ἄλλη ψυχρή δικαιολογία καί θά μέ καταφρονήσῃ.
Ὅμως, δέν μπορεῖ νά ἔχῃ καμία πρόφαση ἄν τοῦ πῷ· Ἄφησε τήν ὀργή. Τί μπορεῖ τότε νά πῆ; Οὔτε ἀσθένεια τοῦ σώματος, οὔτε φτώχεια, οὔτε ἀδυναμία, οὔτε ἀσχολία, οὔτε τίποτε ἄλλο, ἀλλά αὐτή ἡ ἁμαρτία, ἄν παραμείνῃ, θά εἶναι τό πλέον ἀσυγχώρητο κακό.
Καί ἀφοῦ ὁ ἅγιος Χρυσόστομος, ἀποδομήσῃ ὅλες τίς προφάσεις, αὐτῶν πού δέν συγχωροῦν τόν ἐχθρό τους, ἔρχεται νά συνδέσῃ τήν ἄρνησή τους, μέ τή διαδικασία τῆς προσευχῆς. Τῆς προσευχῆς, πού εἶναι ἀπαραίτητη καί ἡ ὁποία πρέπει νά γίνεται μέ συγκεκριμένο τρόπο. Ἔτσι ἀπευθυνόμενος στόν ἀρνούμενο τήν συγχώρηση τοῦ λέγει· Πῶς μπορεῖς νά σηκώνῃς τά χέρια σου στόν οὐρανό; Πῶς νά κουνᾶς τή γλῶσσα; Πῶς νά ζητᾶς συγνώμη;
Στό σημεῖο αὐτό, ὁ Ἱερός Χρυσόστομος κάνει τήν ὑπέρβαση καί δείχνει τή στενή πύλη πού ὅμως ὁδηγεῖ στή σωτηρία. Καί λέγει· Διότι ἀκόμη καί ἄν θέλῃ ὁ Θεός νά ἀφήσῃ τίς ἁμαρτίες σου, δέν ἀφήνει αὐτός, τίς τοῦ συνδούλου του. Ἀλλά, εἶναι ἀναίσθητος, καί ἄγριος καί θηριώδης καί ἐπιθυμεῖ τήν ἀνταπόδοση τῆς κολάσεως.
Ἀκόμη ὅμως καί σέ αὐτήν τήν περίπτωση εἶναι χρήσιμο νά τόν συγχωρήσῃς. Μπορεῖ νά σέ ἀδίκησε πολύ, νά σοῦ στέρησαι πολλά, νά σέ κακολόγησε, νά σέ ἔβλαψε πολύ σέ σοβαρά θέματα καί θά ἤθελες νά τιμωρῆται ὁ ἐχθρός σου. Καί πάλι ὅμως εἶναι πολύ χρήσιμο νά τόν συγχωρήσῃς.
Γιατί, συνεχίζει ὁ ἱερός Χρυσόστομος, ἐάν θελήσῃς ἐσύ ὁ ἴδιος νά ἐκδικηθῇς καί νά ἐπιτεθῇς ἐναντίον του εἴτε μέ τά λόγια σου, εἴτε μέ κάποια ἐνέργειά σου, ἤ μέ τήν κατάρα σου, ὁ Θεός ὄχι μόνο δέν θά ἐπέμβῃ κατ’ αὐτοῦ -ἐφόσον ἐσύ ἀνέλαβες τήν τιμωρία του- ἀλλά ἐπιπλέον θά σέ τιμωρήσῃ ὡς θεομάχο.
Γιά τό λόγο αὐτό λοιπόν, ποτέ μήν συμπεριφερθῇς ἔτσι, γιά νά μήν ὑβρίσῃς τό Θεό. Ἄφησε τά πράγματα σέ αὐτόν. Αὐτός θά τά τακτοποιήσῃ πολύ καλύτερα ἀπ’ ὅ,τι ἐσύ θέλεις. Ἐσύ μόνο νά προσεύχεσαι, ὑπέρ αὐτοῦ πού σέ λύπησε, σύμφωνα μέ τήν ἐντολή τοῦ Κυρίου. Καί τό πῶς πρέπει νά φερθῇ ὁ Κύριος σέ αὐτόν, εἶναι θέμα δικό του καί ἐμεῖς δέν πρέπει νά ἀσχολούμεθα μέ αὐτό.
Εἶναι γνωστές οἱ ἐντολές καταλλαγῆς. Ὁ ἱερός Χρυσόστομος λέγει· Κανένας πού ἔχει ἐχθρό νά μήν προσέρχεται στήν Ἱερή Τράπεζα γιά νά λάβῃ τό σῶμα καί τό αἷμα τοῦ Κυρίου. Ἄν ἔχῃς ἐχθρό, τρέξε πρῶτα νά καταλλαγῇς καί μετά ἔλα.
Ἕνα μόνον ἐχθρό πρέπει νά ἔχουμε, τό διάβολο. Πρός αὐτόν ποτέ νά μήν καταλλαγῇς, ἐνῶ στόν ἀδελφό σου, ἀκόμη καί ἄν κάπου στεναχωρηθῆς, μήν τήν ἀφήσῃς νά χρονίσῃ, ἀλλά ἐντός τῆς ἡμέρας νά ἐπανέλθῃς.
Ὄχι μόνο ἀπό τό χρόνο ἡ ἔχθρα παγιοῦται καί δύσκολα διαλύεται, ἀλλά καί ἀπό τῶν μεταξύ γενομένων πραγμάτων. Ὅπως ἡ ἀγάπη καλύπτει πλῆθος ἁμαρτιῶν, ἔτσι καί ἡ ἔχθρα δημιουργεῖ νέα μή ὑπάρχοντα ἁμαρτήματα.
Στό σημεῖο αὐτό, ὁ Ἱερός Χρυσόστομος, ἔρχεται νά μᾶς ὑπενθυμίσῃ τήν Κυριακή προσευχή καί τήν οὐσία πού κρύβεται μέσα σέ αὐτήν. Λέγει λοιπόν· ὅταν πῆς ἄφησέ μου τίς ἁμαρτίες, ὅπως καί ἐγώ ἀφήνω τίς ἁμαρτίες τῶν ἄλλων, τότε πρέπει αὐτό νά τό κάνῃς καί στήν πράξη, διότι ἄν δέν τό κάνῃς μένεις ἀναπολόγητος καί στερεῖσαι τῆς συγγνώμης. Καί αὐτή τήν παράκληση τήν κάνουμε κάθε μέρα καί σέ ὅλες τίς προσευχές μας. Διότι τό «Πάτερ ἡμῶν» εἶναι μία βασική συμπυκνωμένη προσευχή, πού μᾶς τή δίδαξε ὁ ἴδιος ὁ Κύριος.
Γιατί λοιπόν Χριστιανέ, ὅταν λὲς στὸ Θεὸ «ἄφησέ μας τά χρέη, ὅπως καὶ ἐμεῖς ἀφήνουμε τά χρέη τῶν ἀνθρώπων» κατόπιν ἐσὺ δὲν τούς συγχωρεῖς ὅλους τούς ἀνθρώπους;
Πολλές φορές, λέγει ὁ Ἱερός Χρυσόστομος, ἀκούω πολλούς νά λένε ὅτι δέν ἔχουν ἐχθρούς, οὔτε φίλους, οὔτε ἀδελφούς, διότι δέν ἔχουν κοινά μέ ἄλλους. Αὐτό δέν εἶναι σωστό, διότι ὁ ἀδελφός πρός τόν ἀδελφό ἔχει πολλά κοινά, γιά τοῦτο λέγεται καί ἀδελφός.
Καί κλείνει τήν ὡραία αὐτή ὁμιλία του, ὁ Ἱερός Χρυσόστομος λέγων τά ἑξῆς· Ὅλα αὐτά πού σᾶς εἶπα ἔχουν σκοπό τήν ἐκπλήρωση τῶν ἐντολῶν. Μή λές «θά τό κάνῳ γιά λίγο» ἤ μήν «ἀναβάλλῃς γιά αὔριο», γιατί τό αὔριο δέν ἔχει τέλος.
Πέρασαν λοιπόν σαράντα ἡμέρες, ἄν λοιπόν περάσῃ τό Ἱερό Πάσχα, κανέναν δέν θά συγχωρήσῳ, οὔτε συμβουλή θά πῷ, ἀλλά ἐντολή καί ἐπιταγή ἀκαταφρόνητη· διότι δέν εἶναι ἰσχυρή αὐτή ἡ ἀπολογία διά τῆς συνηθείας. Διατί ὁ κλέπτης δέν προβάλλει τή συνήθεια γιά νά ἀπαλαχθῇ ἀπό τήν τιμωρία; Διατί, δέν κάνει τό ἴδιο αὐτός πού φονεύει καί αὐτός πού μοιχεύει; Σέ ὅλους λοιπόν κάνω γνωστό, ὅτι ἄν θά βρῶ κάποιους ἀδιόρθωτους, θά ἀπαιτήσῳ δίκη καί θά τούς ἀφήσῳ ἔξω τῶν θείων μυστηρίων, ὄχι γιά νά μένουν ἔξω, ἀλλά γιά νά διορθώσουν τούς ἑαυτούς τους καί μετά νά εἰσέλθουν ν’ ἀπολαύσουν τῆς Θείας Κοινωνίας.
Κυριακή λοιπόν τῆς Τυρινῆς σήμερα, ἡμέρα κατά τήν ὁποία ἡ ἁγία μας Ἐκκλησία μᾶς ὑπενθυμίζει τήν ἔξωση τοῦ Ἀδὰμ ἀπό τόν Παράδεισο, ἐνῶ ἀπό αὔριο ἀρχίζει ἡ νηστεία καί ὅπως λέγει ὁ Μέγας Βασίλειος· «Ἐπειδὴ οὐκ ἐνηστεύσαμεν, ἐξεπέσομεν τοῦ παραδείσου νηστεύσωμεν τοίνυν, ἵνα πρὸς αὐτὸν ἐπανέλθωμεν» (P.G. 31, 168).
ΕΚ ΤΗΣ ΥΜΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΘΡΟΥ ΤΗΣ ΤΥΡΙΝΗΣ
Δωρεαῖς πολυτρόποις πάλαι τετίμηκας, τῶν χειρῶν σου τό ἔργον, μόνε Φιλάνθρωπε· δράκων δέ δεινός συριγμῷ ἐδελέασεν, οἴμοι τῶν προσόντων, καλῶν ἀπογύμνωσας (Ὠδή η΄ τοῦ Κανόνος).
Οἴμοι! ὁ Ἀδάμ, ἐν θρήνῳ κέκραγεν, ὅτι ὄφις καί γυνή, θεϊκῆς παῤῥησίας με ἔξωσαν καί Παραδείσου τῆς τρυφῆς ξύλου βρῶσις ἠλλοτρίωσεν (Α΄ στιχ. τῶν Αἴνων).