Ἑρμηνεία εἰς τό Εὐαγγέλιο τῆς Ζ΄ Κυριακῆς μετά τό Πάσχα (Τῶν Ἁγίων Πατέρων τῆς Α΄ Οἰκ. Συνόδου)

ΚΕΙΜΕΝΟ:

Τῷ καιρῷ ἐκείνῳ ἐπάρας ὁ Ἰησοῦς τούς ὀφθαλμούς αὐτοῦ εἰς τόν οὐρανόν, εἶπε· Πάτερ, ἐλήλυθεν ἡ ὥρα· δόξασόν σου τόν υἱόν, ἵνα καί ὁ υἱός σου δοξάσῃ σε, καθώς ἔδωκας αὐτῷ ἐξουσίαν πάσης σαρκός, ἵνα πᾶν ὃ δέδωκας αὐτῷ δώσῃ αὐτοῖς ζωήν αἰώνιον. Αὕτη δέ ἐστιν ἡ αἰώνιος ζωή, ἵνα γινώσκωσί σε τόν μόνον ἀληθινόν Θεόν καί ὃν ἀπέστειλας Ἰησοῦν Χριστόν. Ἐγώ σε ἐδόξασα ἐπί τῆς γῆς, τό ἔργον ἐτελειώσα ὃ δέδωκάς μοι ἵνα ποιήσω· καί νῦν δόξασόν με σύ, πάτερ, παρά σεαυτῷ τῇ δόξῃ ᾗ εἶχον πρό τοῦ τόν κόσμον εἶναι παρά σοί. Ἐφανέρωσά σου τό ὄνομα τοῖς ἀνθρώποις οὓς δέδωκάς μοι ἐκ τοῦ κόσμου. Σοί ἦσαν καί ἐμοί αὐτούς δέδωκας, καί τόν λόγον σου τετηρήκασι. Νῦν ἔγνωκαν ὅτι πάντα ὅσα δέδωκάς μοι παρά σοῦ εἰσιν· ὅτι τά ῥήματα ἃ δέδωκάς μοι δέδωκα αὐτοῖς, καί αὐτοί ἔλαβον καί ἔγνωσαν ἀληθῶς ὅτι παρά σοῦ ἐξῆλθον, καί ἐπίστευσαν ὅτι σύ με ἀπέστειλας. Ἐγώ περί αὐτῶν ἐρωτῶ· οὐ περί τοῦ κόσμου ἐρωτῶ ἀλλά περί ὧν δέδωκάς μοι, ὅτι σοί εἰσι, καί τά ἐμά πάντα σά ἐστιν καί τά σά ἐμά, καί δεδόξασμαι ἐν αὐτοῖς. Καί οὐκέτι εἰμί ἐν τῷ κόσμῳ, καί αὐτοί ἐν τῷ κόσμῳ εἰσί, καί ἐγώ πρός σέ ἔρχομαι. Πάτερ ἅγιε, τήρησον αὐτούς ἐν τῷ ὀνόματί σου οὓς δέδωκάς μοι, ἵνα ὦσιν ἓν καθώς ἡμεῖς. Ὅτε ἤμην μετ’ αὐτῶν ἐν τῷ κόσμῳ, ἐγώ ἐτήρουν αὐτούς ἐν τῷ ὀνόματί σου οὓς δέδωκάς μοι ἐφύλαξα, καί οὐδείς ἐξ αὐτῶν ἀπώλετο εἰ μή ὁ υἱός τῆς ἀπωλείας, ἵνα ἡ γραφή πληρωθῇ. Νῦν δέ πρός σέ ἔρχομαι, καί ταῦτα λαλῶ ἐν τῷ κόσμῳ ἵνα ἔχωσι τήν χαράν τήν ἐμήν πεπληρωμένην ἐν αὐτοῖς (Ἰωάν. ιζ΄ 1 - 13).

ΕΡΜΗΝΕΙΑ:

Στή σημερινή Εὐαγγελική περικοπή τῆς Ζ΄ Κυριακῆς ἀπό τοῦ Πάσχα πού εἶναι ἀφιερωμένη στούς 318 Πατέρες τῆς Α΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου πού ἔγινε στή Νίκαια καί καταδίκασε τόν Ἄρειο καί τούς ὁμόφρονές του.
Τό Εὐαγγέλιο μᾶς ὁμιλεῖ γιά τήν Ἀρχιερατική προσευχή τοῦ Χριστοῦ πού ἔγινε πρίν ἀναχωρήσουν ἀπό τό Μυστικό Δεῖπνο καί γιά τήν ἑνότητα τῶν μαθητῶν καί τοῦ λαοῦ ἐν τῇ πίστει.
Ἡ ἑνότητα ἐν τῇ πίστει σύμφωνα μέ τά λόγια τοῦ Χριστοῦ στηρίζεται στό νά· «γνωρίζουσιν σέ τόν μόνον ἀληθινόν Θεόν καί ὅν ἀπέστειλας Ἰησοῦν Χριστόν». Καί αὐτή ἡ ἑνότητα ἐκφράζεται ἀπό τόν Ἀπόστολο Παῦλο μέ τήν πρόταση· «Τό αὐτό πρός ἀλλήλους λαλοῦντες φρόνημα».
Τί σημαίνει ὅμως γνωρίζω τό Θεό; Καί πόσο μπορεῖ νά γνωρίσω τό Θεό;
Ἡ γνώση τοῦ Θεοῦ δέν εἶναι μία διαδικασία μέ συγκεκριμένη ἀρχή καί σύντομο τέλος. Κανείς δέν μπορεῖ νά γνωρίσῃ τό Θεό. Ὅποιος νομίζει ὅτι γνώρισε τό Θεό στήν πληρότητά του εἶναι πτωχός. Τό μόνο πού μποροῦμε νά σκεφθοῦμε εἶναι ὅτι μόλις ἀρχίσαμε νά τόν γνωρίζουμε. Καί δέν πρέπει ποτέ νά σταματήσουμε νά τόν γνωρίζουμε, ἀλλά καί ποτέ δέν θά μπορέσουμε νά φθάσουμε στήν ἐπάρκεια. Μόλις ἀρχίσαμε.
Ποία ὅμως εἶναι ἡ σωστή κατεύθυνση γιά νά γνωρίσουμε, ὅσο μποροῦμε, τό Θεό;
Τό πρῶτο βῆμα εἶναι νά πιστεύουμε ὅτι εἴμαστε εἰκόνες τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ μέ τήν ἀνθρώπινη φύση, ὁ ὁποῖος εἶναι εἰκόνα τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου.
Καί πῶς μποροῦμε νά τό ἀντιληφθοῦμε αὐτό, καί νά ἀποκτήσουμε μία τέτοια σταδιακή, σάν σκαλοπάτια γνώση;
α) Ἀπό τήν Ἁγία Γραφή, πού τόν ὀνομάζει Ἅγιο, Κύριο, Ἀγαθό, Παντοδύναμο κλπ.
β) Μέ τή βίωση τοῦ Θεοῦ, δηλαδή μέ τό νά τόν ζοῦμε, νά τόν αἰσθανώμαστε, νά τόν ἀγαποῦμε καί μέ τό νά τόν θεωροῦμε δικό μας.
γ) Μέ τή θεωρία τοῦ Θεοῦ, δηλαδή μέ τό νά τόν βλέπουμε ὅπως τόν εἶδαν οἱ Ἅγιοι καί οἱ μαθητές του στό Θαβώρ.
Καί ποῖες οἱ συνέπειες αὐτῆς τῆς γνώσεως;
Κατ’ ἀρχήν γνώση τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ σημαίνει καί γνώση τοῦ ἀνθρώπου καί ἀντίστροφα θαυμασμός τῆς κτίσεως ἀντανακλᾶ καί ἀναγνώριση τῶν ἐνεργειῶν τοῦ Θεοῦ.
Στήν Ἀρχιερατική προσευχή ὁ Χριστός ζητᾶ ἀπό τόν Πατέρα καί Πατέρα μας ἑνότητα. Ἔχουμε λοιπόν μίαν συνεχόμενη ἑνότητα τοῦ Πατέρα, τοῦ Χριστοῦ, τῶν Μαθητῶν καί τοῦ Λαοῦ· «... ὅτι πάντα ὅσα δέδωκάς μοι παρά σοῦ εἰσίν... ὅτι σοί εἰσί, καί τά ἐμά πάντα σά ἐστιν καί τά σά ἐμά, καί δεδόξασμαι ἐν αὐτοῖς... ἵνα ὧσιν ἕν καθώς ἡμεῖς...».
Ἡ ἑνότητα τῶν μαθητῶν λοιπόν, καθώς καί ἡ ἑνότητα τῶν χριστιανῶν ἐν τῷ ὀνόματί τοῦ Χριστοῦ, βασίζεται σέ διάφορους παράγοντες, ὁ βασικώτερος ὅμως ἐξ αὐτῶν εἶναι ἡ ὀρθή πίστη. Ἡ ὀρθή πίστη εἶναι τόσο ἡ γνώση τοῦ μόνου ἀληθινοῦ Θεοῦ, ὅσο καί ἡ ἀναγνώριση ὅτι ὁ Χριστός, ὁ Υἱός τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ, εἶναι Ὁμοούσιος μέ τόν Πατέρα ἀφοῦ ὁ ἕνας εἶναι μέσα στόν ἄλλον, ἔχοντες τήν ἴδια φύση. Ἡ ἑνότητα αὐτή ἐξασφαλίζει καί τήν κοινωνία τοῦ Ἁγίου Πνεύματος τήν ὁποία ἐπικαλούμαστε σέ κάθε λειτουργία· «Τήν ἑνότητα τῆς πίστεως καί τήν κοινωνίαν τοῦ Ἁγίου Πνεύματος αἰτησάμενοι, ἑαυτούς καί ἀλλήλους καί πᾶσαν τήν ζωήν ἡμῶν Χριστῷ τῷ Θεῷ παραθώμεθα».
Ἡ ἕβδομη (Ζ΄) Κυριακή, εἶναι ἀφιερωμένη ἀπό τήν Ἐκκλησία μας στή μνήμη τῶν 318 Ἁγίων Πατέρων, οἱ ὁποῖοι ἔλαβαν μέρος στήν Α΄ Οἰκουμενική Σύνοδο πού συνῆλθε στή Νίκαια τῆς Βιθυνίας τό 325 μ.Χ., μετά ἀπό πρόσκληση τοῦ Μεγάλου Κωνσταντίνου.
Ὁ σημερινός ἑορτασμός θεσπίστηκε γιά νά τονιστῇ ἡ θεότητα τοῦ προσώπου τοῦ Χριστοῦ καί ἡ μεγάλη σημασία αὐτῆς τῆς ἀληθείας γιά ὁλόκληρη τήν Ἐκκλησία.
Τί ἦταν ὅμως οἱ Πατέρες τῆς Α΄ Συνόδου, τούς ὁποίους μερικοί συκοφάντησαν ὡς ἀμαθεῖς καί ἄσημους; Τήν ἀπάντηση δίνουν οἱ ἱστορικοί Εὐσέβιος, Σωκράτης, Σωζόμενος καί ἄλλοι πού λέγουν· «ἄλλοι μέν ἐξ αὐτῶν διέπρεπον σοφίας λόγῳ, οἱ δέ βίου στερρότητι καί καρτερίας ὑπομονῇ, οἱ δέ τῷ μέσῳ τρόπῳ κετεκοσμοῦντο. Ἦσαν δέ τούτων οἱ μέν χρόνου μήκει τετμημένοι, οἱ δέ νεότητι καί ψυχῆς ἀκμῇ διαλάμποντες, οἱ δέ ἄρτι συνελθόντες ἐπί τόν τῆς λειτουργίας δρόμον».
Ποῖοι ἦσαν οἱ ἔγκριτοι Ἐπίσκοποι πού διέπρεψαν μέ τή σοφία καί τήν ἐν γένει προσωπικότητά τους; Οἱ πλέον διακριθεῖσες μορφές τῆς συνόδου ἦταν: Ὁ Ἀλεξανδρείας Ἀλέξανδρος μετά τοῦ ἀρχιδιακόνου του Ἀθανασίου, ὁ Ἀντιοχείας Εὐστάθιος, ὁ Ἱεροσολύμων Μακάριος, ὁ πρεσβύτερος Ἀλέξανδρος στή θέση τοῦ Κωνσταντινουπόλεως Μητροφάνους, ὁ Κορδούης Ὅσιος, ὁ Τριμυθοῦντος Σπυρίδων καί ὁ Μύρων Νικόλαος. Ἐνῶ κορυφαῖος τῆς Ἀρειανικῆς κακοδοξίας ἦταν ὁ Νικομηδείας Εὐσέβιος.
Οἱ 318 Θεοφόροι Πατέρες τῆς Α΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου, δέν ἦσαν οἱ μόνοι Ἐπίσκοποι τῆς Ἐκκλησίας τήν ἐποχή ἐκείνη. Ἧταν μόνον ὅσοι μπόρεσαν νά πραγματοποιήσουν τήν κόπωση τῆς ὁδοιπορίας καί ὅσοι μπόρεσαν νά ὑποστοῦν τή μεγάλη δαπάνη, ἀφοῦ οἱ περισσότεροι ἦσαν πτωχοί. Ὑπολογίζεται, ὅτι τήν ἐποχή ἐκείνη ὑπῆρχαν σέ ὅλον τόν κόσμο 2.205 Ἐπίσκοποι, ἐνῶ ἑκατό (100) χρόνια ἀργότερα ἔφθασαν τίς 6.000.
Ἡ Σύνοδος ἔγινε στήν αἴθουσα συνεδριάσεων τοῦ Παλατίου τῆς Νίκαιας, ὅπου συγκεντρώθησαν ὅλοι οἱ Ἐπίσκοποι, πού φοροῦσαν τό ὠμοφόριό τους, πού ἦταν τό διακριτικό τοῦ Ἐπισκοπικοῦ τους ἀξιώματος καί ἔξω τοῦ Ναοῦ.
Ἡ Α΄ Οἰκουμενική Σύνοδος τοῦ 325 μ.Χ, στή Νίκαια, καταδίκασε τόν Ἄρειο ὁ ὁποῖος ἀπό τό 318 μ.Χ. ἐδίδασκε φανερά τίς ἀπόψεις του, δημιουργήσας σκάνδαλο καί ἐρχόμενος σέ σύγκρουση μέ τόν Ἀρχιεπίσκοπο Ἀλεξανδρείας Ἀλεξάνδρο.
Ὁ Ἄρειος καί οἱ ὁμόφρονές του ὑποστήριζαν ὅτι «Ἐάν ὁ Πατήρ γέννησε τόν Υἱό, ὁ Υἱός ἔχει ἀρχήν ὑπάρξεως, ἄρα ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ κάποτε δέν ὑπῆρχε - ἦν ποτέ ὅτε οὐκ ἦν» καί συνεπῶς εἶναι κτίσμα μή γεννηθείς, ἀλλά δημιουργηθείς ὑπό τοῦ Πατρός «ἐξ οὐκ ὄντων». Ὁ σπόρος τοῦ Ἀρείου βρῆκε γόνιμο ἔδαφος καί διεδόθη γρήγορα.
Ἡ Σύνοδος, ἀφοῦ καταδίκασε καί καθαίρεσε τόν Ἄρειο, διατύπωσε Ὅρους ὀρθοῦ Χριστιανικοῦ δόγματος περί τοῦ δευτέρου Προσώπου τῆς Ἁγίας Τριάδος, τόν Ἰησοῦ Χριστό, ὡς «ὁμοούσιον τῷ Θεῷ Πατρί».
Συνέταξε τά πρῶτα ἑπτά ἄρθρα τοῦ Συμβόλου τῆς Πίστεως. Τό Ὁμοούσιον ὑπῆρξε ὁ ἀκρογωνιαῖος λίθος ὁλόκληρου τοῦ δογματικοῦ οἰκοδομήματος τῆς Α΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου, ἀποτέλεσμα θείας Ἀποκαλύψεως.
Ἔτσι, οἱ ἅγιοι Πατέρες τῆς Α΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου, λουσμένοι ἀπό τό ἄκτιστο φῶς τῆς Ἁγίας Τριάδος, ἔχοντες κοινή διδασκαλία καί κοινή ζωή, ἐνήργησαν ὄχι σάν ἄτομα, ἀλλά σάν δοχεῖα τοῦ Παναγίου Πνεύματος.
Ἡ Α΄ Οἰκουμενική Σύνοδος, μετά ἀπό τριάμισυ χρόνια ἐργασιῶν ἔλυσε καί ἄλλα σημαντικά ἐκκλησιαστικά προβλήματα, ὅπως ὅτι ἀπό τότε καθορίστηκε ἡ κοινή ἡμέρα ἑορτασμοῦ τοῦ Πάσχα.
Ἡ Σύνοδος αὐτή σάν πρώτη καί σάν λειτουργήσασα ὑποδειγματικά, ὑπῆρξε πρότυπο καί γιά τίς ἑπόμενες Οἰκουμενικές Συνόδους. Καμία Οἰκουμενική ἤ ἄλλη Σύνοδος δέν ἦλθε σέ ἀντίθεση μέ τίς ἀποφάσεις της.
Ὁ Μέγας Ἀθανάσιος διά τοῦ συγγραφικοῦ του ἔργου κατέστη ὁ πρῶτος θεολόγος τῆς Οἰκουμενικῆς Συνόδου. Παρά τήν καταδίκη ὅμως τοῦ Ἀρείου, ἡ αἵρεσή του δέν ἐξαλείφθηκε, ἀλλά κράτησε πολλά χρόνια καί εἶχε πολλά ἀρνητικά ἀποτελέσμα, μεταξύ τῶν ὁποίων τίς σκευωρίες τοῦ Ἐπισκόπου Νικομηδείας Εὐσεβίου καί τούς διωγμούς κατά τοῦ Μεγάλου Ἀθανασίου μέ τή θέληση ἤ τήν ἀνοχή τῶν μετέπειτα τοῦ Μεγάλου Κωνσταντίνου αὐτοκρατόρων.
Τελικά, μετά ἀπό πολλά χρόνια οἱ ἀποφάσεις τῆς Α΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου, ἔγιναν σεβαστές ὑπό τῆς Ἐκκλησίας καί ἐπικυρώθηκαν ὑπό ὅλων τῶν μετέπειτα Συνόδων.