Ἑρμηνεία εἰς τό Εὐαγγέλιο τῆς H΄ Κυριακῆς μετά τό Πάσχα (Τῆς Πεντηκοστῆς)

ΚΕΙΜΕΝΟ:

Τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ τῇ μεγάλῃ τῆς ἑορτῆς εἱστήκει ὁ Ἰησοῦς καί ἔκραξε λέγων· Ἐάν τις διψᾷ, ἐρχέσθω πρός με καί πινέτω. ὁ πιστεύων εἰς ἐμέ, καθώς εἶπεν ἡ γραφή, ποταμοί ἐκ τῆς κοιλίας αὐτοῦ ῥεύσουσιν ὕδατος ζῶντος. τοῦτο δέ εἶπε περί τοῦ Πνεύματος οὗ ἔμελλον λαμβάνειν οἱ πιστεύοντες εἰς αὐτόν· οὔπω γάρ ἦν Πνεῦμα Ἅγιον, ὅτι Ἰησοῦς οὐδέπω ἐδοξάσθη. πολλοί οὖν ἐκ τοῦ ὄχλου ἀκούσαντες τόν λόγον ἔλεγον· Οὗτός ἐστιν ἀληθῶς ὁ προφήτης· ἄλλοι ἔλεγον· Οὗτός ἐστιν ὁ Χριστός· ἄλλοι ἔλεγον· Μή γάρ ἐκ τῆς Γαλιλαίας ὁ Χριστός ἔρχεται; οὐχί ἡ γραφή εἶπεν ὅτι ἐκ τοῦ σπέρματος Δαυῒδ καί ἀπό Βηθλέεμ τῆς κώμης, ὅπου ἦν Δαυῒδ, ὁ Χριστός ἔρχεται; σχίσμα οὖν ἐν τῷ ὄχλῳ ἐγένετο δι’ αὐτόν. τινές δέ ἤθελον ἐξ αὐτῶν πιάσαι αὐτόν, ἀλλ’ οὐδείς ἐπέβαλεν ἐπ’ αὐτόν τάς χεῖρας. Ἦλθον οὖν οἱ ὑπηρέται πρός τούς ἀρχιερεῖς καί Φαρισαίους, καί εἶπον αὐτοῖς ἐκεῖνοι· Διατί οὐκ ἠγάγετε αὐτόν; ἀπεκρίθησαν οἱ ὑπηρέται· Οὐδέποτε οὕτως ἐλάλησεν ἄνθρωπος, ὡς οὗτος ὁ ἄνθρωπος. ἀπεκρίθησαν οὖν αὐτοῖς οἱ Φαρισαῖοι· Μή καί ὑμεῖς πεπλάνησθε; μή τις ἐκ τῶν ἀρχόντων ἐπίστευσεν εἰς αὐτόν ἢ ἐκ τῶν Φαρισαίων; ἀλλ’ ὁ ὄχλος οὗτος ὁ μή γινώσκων τόν νόμον ἐπικατάρατοί εἰσι! λέγει Νικόδημος πρός αὐτούς, ὁ ἐλθών νυκτός πρός αὐτόν, εἷς ὢν ἐξ αὐτῶν· Μή ὁ νόμος ἡμῶν κρίνει τόν ἄνθρωπον, ἐάν μή ἀκούσῃ παρ’ αὐτοῦ πρότερον καί γνῷ τί ποιεῖ; ἀπεκρίθησαν καί εἶπον αὐτῷ· Μή καί σύ ἐκ τῆς Γαλιλαίας εἶ; ἐρεύνησον καί ἴδε ὅτι προφήτης ἐκ τῆς Γαλιλαίας οὐκ ἐγήγερται. Πάλιν οὖν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς ἐλάλησε λέγων· Ἐγώ εἰμι τό φῶς τοῦ κόσμου· ὁ ἀκολουθῶν ἐμοί οὐ μή περιπατήσῃ ἐν τῇ σκοτίᾳ, ἀλλ’ ἕξει τό φῶς τῆς ζωῆς (Ἰωάν. ζ΄ 37 - η΄, 12).

ΕΡΜΗΝΕΙΑ:

Ἡ ἑορτή τῆς Πεντηκοστῆς ἀποτελεῖ τήν τελευταία, πού ὁλοκληρώνει τόν κύκλο τῶν μεγάλων ἑορτῶν στό σχέδιο τῆς θείας οἰκονομίας, ὅπως ψάλλει ὁ ἱερός ὑμνογράφος: «τήν μεθέορτον πιστοί καί τελευταίαν ἑορτήν ἑορτάσομεν φαιδρῶς. Αὐτή ἐστι Πεντηκοστή, ἐπαγγελίας συμπλήρωσις καί προθεσμία». Τήν ἡμέρα τῆς Πεντηκοστῆς ἐκπληρώνεται ἡ ἐπαγγελία τοῦ Κυρίου στούς μαθητές του γιά τήν ἔλευση τοῦ Παρακλήτου καί τήν λήψη τοῦ Ἁγίου Πνεύματος.
Ὁ Κύριος ἔρχεται στό Ναό, γιά νά ἑορτάσῃ τή μεγάλη αὐτή ἑορτή, ἡ ὁποία γιά τούς Ἰουδαίους ὀνομαζόταν «ἑορτή θερισμοῦ», ἑορταζόταν πενήντα ἡμέρες μετά τό Ἰουδαϊκό Πάσχα καί ἀποτελοῦσε εὐκαιρία γιά προσφορά στόν Θεό τῶν ἀπαρχῶν τῆς συγκομιδῆς. Ὁ Κύριος στέκεται στόν Ναό καί ἀναγγέλλει ὅτι ὅποιος πιστεύσει σέ αὐτόν σύμφωνα μέ τίς Γραφές, τότε ποταμοί ὕδατος ζῶντος θά τόν κατακλύσουν.
Οἱ λόγοι αὐτοί τοῦ Κυρίου προξένησαν διχογνωμίες καί σχίσμα ἀνάμεσα στά πλήθη. Ἄλλοι ἔλεγαν πὼς αὐτός ἦταν ὁ προφήτης τοῦ Θεοῦ, ἄλλοι ὅτι ἦταν ὁ Χριστός, ἐνῶ ἄλλοι τό ἀμφισβητοῦσαν. Ὅταν οἱ ἀρχιερεῖς καί οἱ Φαρισαῖοι ἔστειλαν τούς ὑπηρέτες τους νά συλλάβουν τό Χριστό, ἐκεῖνοι ἐπέστρεψαν ἄπρακτοι καί ἐντυπωσιασμένοι διότι «οὐδέποτε οὕτως ἐλάλησεν ἄνθρωπος, ὡς οὗτος ὁ ἄνθρωπος». Οἱ ὑπηρέτες μπροστά στήν ἀνωτερότητα καί τό θεϊκό κῦρος τοῦ Χριστοῦ, ἔδειξαν ἀνυπακοή στίς ἐντολές πού εἶχαν λάβει καί ἀρνήθηκαν νά διαπράξουν ἀδικία ἢ παρανομία.
Οἱ Φαρισαῖοι ἔξαλλοι τούς κατηγόρησαν ὅτι καί αὐτοί ἐπλανήθησαν ἀπό τόν λαοπλάνο Ἰησοῦ, ὅπως ὁ πολύς ὄχλος, ὁ μή γινώσκων τό Νόμο, καί γι᾽ αὐτό εἶναι ἐπικατάρατοι. Μήπως κάποιος ἀπό τούς ἄρχοντες ἢ τούς Φαρισαίους ἐπίστευσε εἰς αὐτόν; Τό ἐπιχείρημα αὐτό ἀμέσως αὐτοδιαψεύδεται ἀπό τήν παρουσία τοῦ Νικοδήμου, τοῦ νυκτερινοῦ μαθητοῦ πού ἐπίστευσε στόν Χριστό. Ὁ Νικόδημος ὑπερασπίζεται τό δίκαιο ἀναδεικνυόμενος ἀκριβής γνώστης καί τηρητής τοῦ Νόμου, πού προέβλεπε ὅτι κανείς δέν καταδικάζεται χωρίς ἀπολογία. Ὁ Νικόδημος, ἐν ἀντιθέσει πρός τούς Φαρισαίους, εἶχε εἰλικρινῶς πιστεύσει στό Χριστό καί τίς ἐπαγγελίες του.
Ἡ Κυριακὴ τῆς Πεντηκοστῆς εἶναι ἀφιερωμένη στὴν Ἁγία Τριάδα. Ἡ ἀποκάλυψη τοῦ τρίτου Προσώπου τῆς Τριάδος ἔγινε ὅταν ἦλθε στόν κόσμο καὶ εἰδικότερα μέσα στὴν Ἐκκλησία, τὴν πεντηκοστὴ ἡμέρα μετὰ τὴν Ἀνάσταση τοῦ Χριστοῦ. Ἡ ὑποστατικὴ αὐτὴ ἔλευση τοῦ Ἁγίου Πνεύματος ἀποτελεῖ τὴν συνέπεια τῆς οἰκονομίας τοῦ δεύτερου θείου Προσώπου: «Αὐτὸς οὖν ἐστι Θεὸς σαρκοφόρος καὶ ἡμεῖς ἄνθρωποι πνευματοφόροι» λέει ὁ ἅγιος Ἀθανάσιος ὁ Μέγας. Ἡ ἐξαγορασμένη μὲ τὸ αἷμα τοῦ Χριστοῦ ἀνθρώπινη φύση γίνεται ἱκανὴ νά δεχθῇ τὸ Ἅγιο Πνεῦμα, ἱκανὴ νὰ πραγματώσῃ τὸν ἀνώτατο στόχο τῆς κτίσης ποὺ εἶναι ἡ θέωση, δηλαδὴ ἡ τέλεια ἕνωση Θεοῦ καὶ ἀνθρώπου ἐν χάριτι.
Γιὰ τὴν ἐπίτευξη αὐτοῦ τοῦ σκοποῦ τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιο κατῆλθε τὴν ἡμέρα τῆς Πεντηκοστῆς. «Διατὶ αὐτὸ ἦταν ὁ σκοπὸς καὶ τὸ τέλος ὅλης τῆς ἐνσάρκου οἰκονομίας τοῦ Χριστοῦ, διὰ νὰ λάβουν Πνεῦμα Ἅγιον», λέει ὁ ἅγιος Συμεὼν ὁ νέος Θεολόγος. Ἄρα ἡ θέωση, «τοῦ Πνεύματος ἡ ἐνέργεια ἐνομίζετο μέθη τοῖς ἀπιστοῦσι, δι᾿ ἧς Τριὰς γνωρίζεται, εἷς Θεός τῶν Πατέρων ἡμῶν» (Τροπάριο τῆς ζ΄ ᾠδῆς, τοῦ κανόνα τῆς Πεντηκοστῆς). Δεχόμενος τὰ καθαγιασμένα δῶρα τοῦ Ἁγίου Πνεύματος ὁ ἄνθρωπος γίνεται μέτοχος τῆς τριαδικῆς ζωῆς, γιατί ἡ γνώση εἶναι κοινωνία ζωῆς καί ἡ πρόγευση τῆς θεώσεως εἶναι πρόγευση τῆς μελλούσης ζωῆς μέσα στήν Ἁγία Τριάδα, ἀφοῦ κατά τήν ρήση τοῦ ἁγίου Βασιλείου τοῦ μεγάλου «ὁ τό Πνεῦμα ἑλκύσας καθώς φησιν ὁ Προφήτης, δι᾿ αὐτοῦ καί τόν Υἱόν καί τόν Πατέρα συνεφειλκύσατο» (PG 32, 332C), δηλαδή, Κατά τόν Προφήτη, ὅποιος ἑλκύση τό ἄγιο Πνεὺμα, προσήλκυσε ἤδη καί τόν Υἱό καί τόν Πατέρα.
Ἔτσι τὸ τριαδικὸ δόγμα δὲν γίνεται μία ἀφηρημένη διδασκαλία, μία γνωστικὴ ἀλήθεια μέσῳ ἑνὸς ἐγκεφαλικοῦ συλλογισμοῦ, κατὰ τὸ παράδειγμα τῶν ἀληθειῶν ποὺ μελετοῦν οἱ ἐπιστῆμες. Δὲν πρόκειται γιὰ μία ἐξωτερικὴ διδασκαλία ποὺ μᾶς ὁδηγεῖ στὴν γνώση τῆς Ἁγίας Τριάδος, ἀλλὰ μία ζωντανὴ ἐμπειρία τῆς χριστιανικῆς ζωῆς, τῆς ὁποίας μαρτυρίες ἔχουμε μέσα στὴν ζωὴ καὶ τὰ ἔργα τῶν Πατέρων.
Ὅσοι ἔλαβαν τὸν Παράκλητο τὴν ἡμέρα τῆς Πεντηκοστῆς, τὸν ἔλαβαν ὡς μέλη ἑνὸς καινοῦ σώματος ποὺ τὸ αἷμα τοῦ Χριστοῦ ἐξαγόρασε ὡς Ἐκκλησία. Ἑπομένως, ἡ Ἐκκλησία εἶναι ἡ ἐκπλήρωση τῆς οἰκονομίας τῆς Τριάδος, ἡ ἀποκάλυψη τοῦ Πατρός μέσα στὸ ἔργο τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Εἶναι εἰκόνα τῆς Τριάδος, ἑνότης ἐν πολλαπλότητι Ὑποστάσεων κατ᾿ εἰκόνα τῆς θείας τριενότητας, ποὺ ἡ Πεντηκοστὴ ὁλοκληρώνει τὴν σύστασή της. Γι᾿ αὐτὸ εἶναι φυσικὸ ὡς πρώτη ἡμέρα τῆς ἑορτῆς (τῆς καθόδου τοῦ Ἁγίου Πνεύματος), ν᾿ ἀφιερώνεται στὸν ἑορτασμὸ τῆς Ἁγίας Τριάδος· καὶ εἶναι ἀκόμη φυσικὸ στὴν Ἐκκλησία μας νὰ παίρνῃ ἡ γιορτὴ τὸ ὄνομά της ἀκριβῶς ἀπό τὴν Ἁγία Τριάδα.
Ἡ ὀνομασία αὐτὴ προέρχεται ἀπὸ τὴν σημασία τοῦ ἴδιου τοῦ γεγονότος: Ἡ λύτρωση τοῦ ἀνθρωπίνου γένους πραγματώθηκε διὰ τῆς θελήσεως καὶ τῆς ἐνεργείας ποὺ εἶναι κοινὴ στὰ τρία θεῖα Πρόσωπα. Ἑπομένως ἡ θέωση τοῦ ἀνθρώπου πραγματοποιεῖται διὰ τῆς κοινῆς θελήσεως καὶ ἐνεργείας τῆς Τριάδος. Τὴν ἡμέρα τῆς Πεντηκοστῆς ἡ ἴδια ἡ τριαδικὴ ζωὴ κατέρχεται ἐπὶ τῆς γῆς καὶ γίνεται ζωὴ τοῦ ἀνθρώπου· ἡ Τριάς, στὴν ὁποία ὀφείλουμε τὴν σωτηρία καὶ τὴν θέωσή μας, γίνεται τὸ θεμέλιο τῆς ἐκκλησιαστικῆς ζωῆς. Τὸ κύριο θεολογικὸ θέμα τῆς ἑορτῆς εἶναι ἡ ἀποκάλυψη τοῦ τριαδικοῦ δόγματος.
Ἡ παρουσία τοῦ Ἁγίου Πνεύματος στήν ζωή τῆς Ἐκκλησίας συγκροτεῖ τόν θεσμό τῆς Ἐκκλησίας, διασφαλίζει τήν ἀλήθεια τῆς πίστεως καί χορηγεῖ τά χαρίσματα καί τίς πνευματικές δωρεές στούς πιστούς. Τό Ἅγιο Πνεῦμα ἐνεργεῖ στίς καρδιές τῶν πιστῶν τή σωτηρία καί μορφώνει ἐντός τους τόν Χριστό. Οἱ χριστιανοί ἀποτελοῦν μέλη τοῦ Σώματος τοῦ Χριστοῦ (Α΄, Κορ. Ιβ΄, 27) ἀλλά καί ναό τοῦ Ἁγίου Πνεύματος (Α΄, Κορ. στ΄, 19). Τό Ἅγιο Πνεῦμα μεταμορφώνει τούς πιστούς. Ὅμως, γιά νά ἐνεργήσῃ στή ζωή τῶν πιστῶν, χρειάζεται βαθειά πίστη, ὅπως εἶπε ὁ Κύριος ὅτι «ὁ πιστεύων εἰς ἐμέ... ποταμοί ἐκ τῆς κοιλίας αὐτοῦ ρεύσουσιν ὕδατος ζῶντος» (Ἰω. ζ΄ 37).
Ὅσο καί ἂν ἡ δική μας ἀπιστία καί ἀμφιβολία παρεμποδίζει τήν ἐπενέργεια τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, τό Πνεῦμα ὅπου θέλει πνέει καί ἐνεργεῖ μέ μυστηριώδεις καί ποικίλους τρόπους. Στήν σημερινή ἐποχή τῆς ψυχρῆς λογικῆς καί τῆς κοσμικότητος, πού ἀποπνέει ἔλλειψη πνευματικότητος, χρειαζόμαστε πολύ περισσότερο τήν παρουσία τοῦ Ἁγίου Πνεύματος στήν ζωή μας καί τά χαρίσματα πού μᾶς χορηγεῖ (ἀγάπη, χαρά, εἰρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, ἀγαθωσύνη, πίστη, πραότητα).
Ἂς δοῦμε λοιπόν τίς εὐλογίες τοῦ Ἁγίου Πνεύματος στήν ζωή τῶν πιστῶν. Τό Παράκλητο Πνεῦμα λάμπει στόν κόσμο τό φῶς τῆς θεογνωσίας καί τῆς ἀληθοῦς πίστεως καί προσκυνήσεως τῆς Ἁγίας Τριάδος (Ἅγ. Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης). Τό Ἅγιο Πνεῦμα θερμαίνει καί ἀναζωπυρώνει τήν καρδιά, φωτίζει τίς ψυχές, φυγαδεύει τούς δαίμονες καί κατακαίει τήν κακία, ὥστε πάντοτε νά περιπατοῦμε ἐν τῷ φωτί ὡς φωστῆρες ἐν τῷ κόσμῳ (Μ. Βασίλειος).
Ὅποιος θέλει νά λάβῃ πλούσία τή χάρη τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, πρέπει νά καταστήσῃ τόν ἑαυτόν του δεκτικό τῆς χάριτος διά τῆς ἐργασίας τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ καί τῆς καθάρσεως τῶν παθῶν. Μιά καρδιά καθαρή ἀπό τά πάθη καί πού δέν ταράσσεται ἀπό πονηρούς καί βλάσφημους λογισμούς, ἑλκύει τίς ἀκτῖνες καί τή χάρι τοῦ Ἁγίου Πνεύματος (Ἅγ. Μάξιμος ὁ Ὁμολογητής).
Ἡ Ἐκκλησία μας εἶναι κατ᾽ ἐξοχήν ἁγιοπνευματική καί πνευματοκεντρική. Στίς ἀκολουθίες ἀρχίζουμε ἐπικαλούμενοι τήν χάρη τοῦ Ἁγίου Πνεύματος μέ τή γνωστή προσευχή «Βασιλεῦ Οὐράνιε Παράκλητε...», καί στή Θεία Λειτουργία προσευχόμεθα καί λέμε· «ἡ κοινωνία τοῦ Ἁγίου Πνεύματος εἴη μετά πάντων ὑμῶν». Ὁ ἀληθινός σκοπός τῆς χριστιανικῆς μας ζωῆς, εἶναι ἡ ἀπόκτηση τοῦ Ἁγίου Πνεύματος.
Ὅλες οἱ ἀρετές ἀποτελοῦν μέσα γιά τήν ἀπόκτηση τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Μπορεῖ νά μή τό ἀντιλαμβανόμεθα πλήρως, ἀλλά ἡ παρουσία του στή ζωή μας ἀποτελεῖ εὐλογία καί πηγή ζωῆς γιά κάθε πιστό. Τό Ἅγιο Πνεῦμα εἶναι ζωοποιοῦν, διότι ἡ ψυχή χωρίς Ἅγιο Πνεῦμα εἶναι νεκρά καί δέν μπορεῖ καθόλου νά ζήσῃ τήν αἰώνια ζωή (Ὅσιος Συμεὼν ὁ Νέος Θεολόγος).
Ὁ Ἀπόστολος Παῦλος μᾶς συμβουλεύει καί μᾶς παροτρύνει λέγοντας · «Εἰ γάρ κατά σάρκα ζῆτε, μέλλετε ἀποθνήσκειν· εἰ δέ πνεύματι τάς πράξεις τοῦ σώματος θανατοῦτε ζήσεσθε. Ὅσοι γάρ Πνεύματι Θεοῦ ἄγονται οὗτοι εἰσίν υἱοί Θεοῦ» (Ρωμ. η΄, 13-14). Δηλαδή, ἄν ζῆτε σάν δοῦλοι τῶν ἐπιθυμιῶν τῆς σαρκός χωρισμένοι ἀπό τό Θεό, θά πεθάνετε στήν κατάσταση τῆς αἰωνίου κολάσεως, ἀντίθετα ἄν ἀναγεννηθεῖτε μέ τή θεία χάρη θά ζήσετε αἰωνίως καί μακαρίως. Ὅσοι ὁδηγοῦνται ἀπό τό Ἅγιο Πνεῦμα, αὐτοί εἶναι παιδιά τοῦ Θεοῦ.
Ἂς καθαρίσουμε τήν καρδία μας, ὥστε αὐτή νά καταστῇ κατοικητήριο τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, γιά νά ἔχουμε στή χριστιανική μας ζωή τίς εὐλογίες καί τίς δωρεές, πού χορηγεῖ τό Ἅγιο Πνεῦμα στούς πιστούς καί ἐδῶ καί στή μέλλουσα ζωή. Ἀμήν.