Ἑρμηνεία εἰς τό Εὐαγγέλιο τῆς Η΄ Κυριακῆς τοῦ Ματθαίου

ΚΕΙΜΕΝΟ:

Τῷ καιρῷ ἐκείνῳ, εἶδεν ὁ Ἰησοῦς πολύν ὄχλον, καί ἐσπλαγχνίσθη ἐπ’ αὐτούς, καί ἐθεράπευσε τούς ἀρρώστους αὐτῶν. Ὀψίας δέ γενομένης, προσῆλθον αὐτῷ οἱ μαθηταί αὐτοῦ λέγοντες· Ἔρημός ἐστιν ὁ τόπος, καί ἡ ὥρα ἤδη παρῆλθεν· ἀπόλυσον τούς ὄχλους, ἵνα ἀπελθόντες εἰς τάς κώμας ἀγοράσωσιν ἑαυτοῖς βρώματα. Ὁ δέ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτοῖς· Οὐ χρείαν ἔχουσιν ἀπελθεῖν· δότε αὐτοῖς ὑμεῖς φαγεῖν. Οἱ δέ λέγουσιν αὐτῷ· Οὐκ ἔχομεν ὧδε, εἰ μή πέντε ἄρτους, καί δύο ἰχθύας. Ὁ δέ εἶπε· Φέρετέ μοι αὐτούς ὧδε. Καί κελεύσας τούς ὄχλους ἀνακλιθῆναι ἐπί τούς χόρτους, καί λαβών τούς πέντε ἄρτους, καί τούς δύο ἰχθύας, ἀναβλέψας εἰς τόν οὐρανόν, εὐλόγησε· καί κλάσας, ἔδωκε τοῖς Μαθηταῖς τούς ἄρτους, οἱ δέ Μαθηταί τοῖς ὄχλοις. Καί ἔφαγον πάντες, καί ἐχορτάσθησαν· καί ἦραν τό περισσεῦον τῶν κλασμάτων, δώδεκα κοφίνους πλήρεις. Οἱ δέ ἐσθίοντες ἦσαν ἄνδρες ὡσεί πεντακισχίλιοι, χωρίς γυναικῶν καί παιδίων. Καί εὐθέως ἠνάγκασεν ὁ Ἰησοῦς τούς Μαθητάς αὐτοῦ, ἐμβῆναι εἰς τό πλοῖον, καί προάγειν αὐτόν εἰς τό πέραν, ἕως οὗ ἀπολύσῃ τούς ὄχλους (Ματθ. ιδ΄ 14-22).

ΕΡΜΗΝΕΙΑ:

Ο ΑΡΤΟΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ
Τό σημερινό εὐαγγέλιο μᾶς μιλάει γιά ἕνα πραγματικό, ἀλλά καί ὑπερφυσικό γεγονός, κατά τό ὁποῖο ὁ Χριστός, ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ, εὐλογήσας πέντε ἄρτους καί δύο ψάρια, χόρτασε χιλιάδες πεινασμένου λαοῦ στήν Παλαιστίνη.
Τό γεγονός αὐτό συμβολίζει τή Θεία Εὐχαριστία τόν «ἄρτο τῆς ζωῆς», πού εἶναι ἡ πιό ἀπαραίτητη πραγματική τροφή τοῦ ἀνθρώπου καί τήν ὁποία ὅποιος τήν τρώει ζεῖ αἰώνια, χωρίς νά φοβᾶται τήν πεῖνα καί τόν θάνατο.
Ὁ ἄρτος αὐτός εἶναι ὁ ἴδιος ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ πού προσφέρεται νά θανατωθῇ στό σταυρό γιά νά ζήση ὁ κόσμος. Ὁ εὐαγγελιστής Ἰωάννης μεταξύ ἄλλων λέγει καί τά ἑξῆς: «Αὐτός πού τρώει τή σάρκα μου καί πίνει τό αἷμα ἔχει ζωή παντοτινή, κι ἐγὼ θά τόν ἀναστήσω τήν ἔσχατη ἡμέρα» (Ἰωάν. 6, 54).
Πολύ σοφά οἱ Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας χαρακτήρισαν τό σῶμα καί τό αἷμα τοῦ Χριστοῦ πού προσφέρεται στόν ἄνθρωπο μέ τό μυστήριο τῆς θείας Εὐχαριστίας «φάρμακο ἀθανασίας», γιατί ἡ τροφή αὐτή δέν χορταίνει τίς ὑλικές ἀνθρώπινες ἀνάγκες ἀλλά τήν πεῖνα καί τή δίψα τῆς αἰωνιότητος.
Ὑπάρχει ὅμως μία σημαντική διαφορά στή σκέψη τοῦ Χριστοῦ καί τοῦ χορτασμένου πλέον λαοῦ. Ὁ λαός βλέπει στόν πολλαπλασιασμό τῶν ἄρτων τήν ἱκανοποίηση τῶν ὑλικῶν ἀναγκῶν του καί σκέπτεται νά τόν κάνῃ προστάτη καί βασιλιᾶ του. Μά ὁ Χριστός βλέπει πνευματικά καί δέν μένει μόνο στά ἐξωτερικά σημάδια ἀλλά εἶναι προσανατολισμένος στήν ἵδρυση τῆς Ἐκκλησίας του.
Στό περιστατικό αὐτό τῆς διανομῆς τῶν ἄρτων καί τῶν ψαριῶν, ὁ ἀριθμός τῶν ψαριῶν καί τῶν ἄρτων, καθώς καί ὁ ἀριθμός τῶν κοφινιῶν μέ τά περισσεύματα, ἔχουν ἕνα ἀλληγορικό νόημα.
Οἱ πέντε ἄρτοι δηλώνουν τίς πέντε αἰσθήσεις· καί οἱ πέντε αἰσθήσεις ἀντιπροσωπεύουν ὅλο τό σῶμα. Τό ψάρι σημαίνει τή ζωή.
Τούς πρώτους αἰῶνες τῆς χριστιανικῆς ζωῆς τόν Χριστό τόν ἀπεικόνιζαν μέ τή μορφή ἰχθύος (ψαριοῦ), ὅπως φαίνεται ἀκόμη στίς ἀρχαῖες χριστιανικές κατακόμβες.
Τά ψάρια ἦταν δύο, ἐπειδή ὁ Κύριος ἔδωσε καί δίνει τόν ἑαυτό του θυσία, τόσο στήν ἐπίγεια ζωή του, ὅσο καί μετά τήν Ἀνάστασή του.
Ἔκοψε μόνος του τούς ἄρτους, γιατί μέ τή θέλησή του παραδόθηκε νά θυσιασθῇ. Ἔδωσε τά ψωμιά καί τά ψάρια στούς ἀποστόλους, γιά νά τά μοιράσουν αὐτοί μετά, στό λαό, ἐπειδή ἐκεῖνοι ἔπρεπε νά μεταφέρουν τή διδασκαλία του σ’ ὁλόκληρο τόν κόσμο.
Μετά διέταξε ὁ Χριστός νά μαζέψουν ὅλα τά περισσεύματα. Καί ἔτσι γέμισαν δώδεκα κοφίνια. Τά δώδεκα κοφίνια μέ τά περισσεύματα τῶν ἄρτων σημαίνουν τήν ἄφθονη καρποφορία τοῦ ἔργου τῶν ἀποστόλων. Δώδεκα τά κοφίνια, δώδεκα καί οἱ ἀπόστολοι.
Γιατί ὅμως νά μαζέψουν τά περισσεύματα, ἀφοῦ ὁ Χριστός μποροῦσε, κάθε φορά, νά πολλαπλασιάζῃ τά λίγα ψωμιά σέ πολλά καί νά τρέφῃ τούς πεινασμένους;
Αὐτό πού ἔκανε ὁ Χριστός εἶναι πολύ διδακτικό. Διδάσκει τήν οἰκονομία καί οἰκονομία σημαίνει μέτρο, σημαίνει ἀποφυγή τῆς σπατάλης καί τῆς ἀσυδοσίας. Σημαίνει ὅτι ὁ οἰκονόμος Χριστιανός βρίσκεται ἀνάμεσα στή φιλαργυρία καί τή σπατάλη. Δαπανᾶ ὅτι εἶναι ἀπαραίτητα καί μέ τά περισσεύματα καί μέ τή σωστή διαχείριση τῶν πόρων του, δίνει καί στούς πτωχούς ἀπό τίς οἰκονομίες του.
Τό περιστατικό τοῦ θαύματος τοῦ πολλαπλασιασμοῦ πού ἔγινε ἀπό τό Χριστό μνημονεύεται σέ μία ὡραία εὐχή, στήν τελετή τῆς ἀρτοκλασίας: «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, ὁ Θεός, ὁ εὐλογήσας τούς πέντε ἄρτους ἐν τῇ ἐρήμῳ καί ἐξ αὐτῶν πεντακισχιλίους ἄνδρας χορτάσας, εὐλόγησον καί τούς ἄρτους τούτους, τόν σίτον, τόν οἶνον καί τό ἔλαιον καί τούς ἐξ αὐτῶν μεταλαμβάνοντας πιστούς δούλους σου ἁγίασον».
Τό μήνυμα τῆς περικοπῆς μας μπορεῖ νά συνοψιστῇ στά ἑξῆς: Ὁ Χριστός δέν ἐκπροσωπεῖ ἁπλῶς μία ὡραία καί ὑψηλή διδασκαλία πού ἐξυψώνει ἠθικά τούς ἀνθρώπους, ἀλλά εἶναι καί μυστήριο, τό μυστήριο τοῦ ἄρτου καί τοῦ οἴνου, πού ἀποτελεῖ πηγή ζωῆς καί φάρμακο ἀθανασίας. «Ἐάν τις φάγῃ ἐκ τούτου τοῦ ἄρτου, ζήσεται εἰς τόν αἰῶνα» (Ἰωάν. 6, 51).
Καί ὁ μέν πιστός ζεῖ αἰωνίως τρώγοντας τόν ἄρτο τοῦτο, ἀλλά καί ὁ ἄρτος δέν τελειώνει ποτέ, ὅπως λέγει καί ὁ Ἱερεύς μετά τήν ἐκφώνηση τά «ἅγια τοῖς ἁγίοις»· «Μελίζεται καί διαμερίζεται ὁ Ἀμνός τοῦ Θεοῦ, ὁ μελιζόμενος καί μή διαιρούμενος ὁ πάντοτε ἐσθιόμενος καί μηδέποτε δαπανώμενος...» (Εἰς τό Κοινωνικό, μετά τό· «Τά Ἅγια τοῖς ἁγίοις»).
Δηλαδή, παρόλο πού ὁ χρησιμοποιούμενος ἄρτος στή θεία εὐχαριστία τεμαχίζεται καί μοιράζεται, ἐν τούτοις τό σῶμα τοῦ Χριστοῦ καί τό αἷμα του δίνονται ἀκέραια, σέ κάθε μερίδα στήν ὁποία βρίσκεται ὅλο τό σῶμα καί τό αἷμα του μαζί μέ τήν ψυχή καί τό σῶμα του.
Αὐτά ὅμως εἶναι ἀδύνατο νά κατανοηθοῦν, διότι ὑπερβαίνουν τίς δυνάμεις μας. Ἐκεῖνο πού πρέπει ἐμεῖς νά κάνουμε εἶναι νά πιστεύσουμε στούς λόγους τοῦ Χριστοῦ καί νά δεχθοῦμε ὅτι τά δῶρα τῆς θείας εὐχαριστίας εἶναι ὄντως Αἷμα καί Σῶμα Χριστοῦ.
Ὁ προσφερόμενος ἄρτος δίδεται δωρεάν, ἀφοῦ εἶναι τό μεγαλύτερο δῶρο τοῦ Θεοῦ στόν ἄνθρωπο. Ὁ ἄνθρωπος πού κοινωνᾶ σύμφωνα μέ τίς ἀρχές τῆς διδασκαλίας τοῦ Χριστοῦ χρειάζεται προετοιμασία. Ὅμως, ἔστω καί ἄν προηγηθῆ ἐκ μέρους μας ἡ μεγαλύτερη προετοιμασία καί πάλι ἡ θεία Κοινωνία εἶναι δῶρο πού δέν ἀγοράζεται μέ τίποτε.
Δέν ἀγοράζεται μέ τή νηστεία, οὔτε μέ τά καλά ἔργα, οὔτε μέ τήν εὐλογία τοῦ πνευματικοῦ. Ὅλα αὐτά εἶναι χρήσιμα καί ἀπαραίτητα, ἀλλά μέ τίποτε, ὅ,τι καί νά προσφέρουμε, δέν μποροῦμε νά ἐξαγοράσουμε μία σταγόνα ἀπό τό αἷμα τοῦ Χριστοῦ, πού βρίσκεται μέσα στό ἅγιο Ποτήριο.
Τό δῶρο καί ἡ εὐλογία. Ἡ τιμωρία καί οἱ πειρασμοί. Ὅλα εἶναι κάτω καί μέσα στή δύναμη τοῦ Θεοῦ. Τίποτε δέν ἀναφύεται μόνο του. Γιά νά παράγῃς πρέπει νά χρησιμοποιήσῃς σπόρο. Ἡ καρποφορία ἐξαρτᾶται ἀπό τήν εὐλογία τοῦ Θεοῦ καί τήν προσπάθεια τοῦ ἀνθρώπου, πού θεολογικά διατυπώνεται ὡς «συνεργία».
Ἀκόμη καί στό συγκεκριμένο θαῦμα ἡ συνεργία εἶναι ἀπαραίτητη. Ὁ Χριστός κάνει τό θαῦμα καί ὁ ἄνθρωπος τό ἀποδέχεται. Ἄν δέν ὑπάρχουν καί τά δύο, τότε γιά τό συγκεκριμένο ἄνθρωπο δέν ὑπάρχει θαῦμα.
Πόσο εὔκολο ὅμως εἶναι νά κατανοήσῃ ὁ ἄνθρωπος τό μυστήριο τῆς θείας Εὐχαριστίας; Νά κατανοήσῃ δηλαδή, τήν πρόνοια καί τήν ἐπέμβαση τοῦ Θεοῦ στόν κόσμο;
Νά κατανοήσῃ οὐσιαστικά τή θεία ἐνανθρώπιση πού ἔγινε γιά τή σωτηρία τοῦ πλανηθέντος ἀνθρώπου; Πόσο μπορεῖ νά ἀντιληφθῇ τό βαθύτερο νόημά του καί νά ξεφύγῃ ἀπό τήν κοσμική καί ὑλική ἀντίληψη τῶν λέξεων καί νά εἰσχωρήσῃ στό χῶρο τῆς πίστεως;
Ὅταν ὁ Χριστός ἔλεγε στούς Ἰουδαίους· «Ἡ γάρ σάρξ μου ἀληθῶς ἐστι βρῶσις καί τό Αἷμά μου ἀληθῶς ἐστι πόσις» (Ἰωάν στ΄, 55), δηλαδή, ἡ σάρκα μου πραγματικά τρώγεται καί τό αἷμα μου πίνεται, ἐκεῖνοι ἔλεγαν· «σκληρός ἐστιν ὁ λόγος, τίς δύναται αὐτοῦ ἀκούειν;...Πῶς δύναται οὗτος δοῦναι ἡμῖν τήν σάρκα φαγεῖν;» (Ἰωάν στ΄, 52), δηλαδή, ποιός μπορεῖ νά μᾶς δώση τή σάρκα του νά τή φᾶμε;Αὐτό εἶναι σκληρό, τρελό καί ἀπραγματοποίητο, ὥστε δέν μποροῦμε οὔτε νά τό ἀκοῦμε.
Τό μεγάλο θαῦμα λοιπόν τοῦ πολλαπλασιασμοῦ τῶν ἄρτων καί τῶν ἰχθύων εἶναι ἡ ἀρχή, ἡ ὑπέρβαση τῶν ὑλικῶν νόμων.
Εἶναι ἡ ἀφορμή γιά νά εἰσδήσουμε μέσα στό μέγιστο θαῦμα τῆς ζωῆς καί τοῦ θανάτου, τοῦ πάθους καί τῆς ἀναστάσεως, τοῦ ἀγῶνος καί τῆς ἐλπίδος, τῆς φιλευσπλαγχνίας καί τῆς δικαιοσύνης καί ν΄ ἀτενίσουμε μέσα στό Ποτήριο τήν πίστη στό Χριστό, πού ὁδηγεῖ στόν Πατέρα καί τόν Υἱό καί τό Πνεῦμα τό Ἅγιο, τήν Ἁγία Τριάδα.
Ἄς παρακαλέσουμε τόν Πρωτομάρτυρα Στέφανο, τοῦ ὁποίου τήν ἀνακομιδή τῶν λειψάνων του σήμερα μνημονεύουμε, νά μᾶς ὁδηγῇ στήν ἀγάπη τοῦ Τριαδικοῦ Θεοῦ. Ἀμήν.