Τῇ Κυριακῇ τοῦ Θωμά
Εἰς τήν Λειτουργ. Ἐκ τοῦ κατά Ἰωάννην. κ΄ 19 - 31
Οὔσης ὀψίας τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ τῇ μιᾷ σαββάτων, καί τῶν θυρῶν κεκλεισμένων ὅπου ἦσαν οἱ μαθηταί συνηγμένοι διά τόν φόβον τῶν Ἰουδαίων, ἦλθεν ὁ Ἰησοῦς καί ἔστη εἰς τό μέσον, καί λέγει αὐτοῖς· Εἰρήνη ὑμῖν. καί τοῦτο εἰπών ἔδειξεν αὐτοῖς τάς χεῖρας καί τήν πλευράν αὐτοῦ. ἐχάρησαν οὖν οἱ μαθηταί ἰδόντες τόν Κύριον. εἶπεν οὖν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς πάλιν· Εἰρήνη ὑμῖν. καθώς ἀπέσταλκέ με ὁ πατήρ, κἀγώ πέμπω ὑμᾶς. καί τοῦτο εἰπών ἐνεφύσησε καί λέγει αὐτοῖς· Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον· ἄν τινων ἀφῆτε τάς ἁμαρτίας, ἀφίενται αὐτοῖς, ἄν τινων κρατῆτε, κεκράτηνται. Θωμᾶς δέ εἷς ἐκ τῶν δώδεκα ὁ λεγόμενος Δίδυμος, οὐκ ἦν μετ’ αὐτῶν ὅτε ἦλθεν ὁ Ἰησοῦς. ἔλεγον οὖν αὐτῷ οἱ ἄλλοι μαθηταί· Ἑωράκαμεν τόν Κύριον. ὁ δέ εἶπεν αὐτοῖς· Ἐάν μή ἴδω ἐν ταῖς χερσίν αὐτοῦ τόν τύπον τῶν ἥλων, καί βάλω τόν δάκτυλόν μου εἰς τόν τύπον τῶν ἥλων, καί βάλω τήν χεῖρά μου εἰς τήν πλευράν αὐτοῦ, οὐ μή πιστεύσω. Καί μεθ’ ἡμέρας ὀκτώ πάλιν ἦσαν ἔσω οἱ μαθηταί αὐτοῦ καί Θωμᾶς μετ’ αὐτῶν. ἔρχεται ὁ Ἰησοῦς τῶν θυρῶν κεκλεισμένων, καί ἔστη εἰς τό μέσον καί εἶπεν· Εἰρήνη ὑμῖν. εἶτα λέγει τῷ Θωμᾷ· Φέρε τόν δάκτυλόν σου ὧδε καί ἴδε τάς χεῖράς μου, καί φέρε τήν χεῖρά σου καί βάλε εἰς τήν πλευράν μου, καί μή γίνου ἄπιστος, ἀλλά πιστός. καί ἀπεκρίθη Θωμᾶς καί εἶπεν αὐτῷ· Ὁ Κύριός μου καί ὁ Θεός μου. λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Ὅτι ἑώρακάς με, πεπίστευκας· μακάριοι οἱ μή ἰδόντες καί πιστεύσαντες. Πολλά μέν οὖν καί ἄλλα σημεῖα ἐποίησεν ὁ Ἰησοῦς ἐνώπιον τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, ἃ οὐκ ἔστι γεγραμμένα ἐν τῷ βιβλίῳ τούτῳ· ταῦτα δέ γέγραπται ἵνα πιστεύσητε ὅτι Ἰησοῦς ἐστιν ὁ Χριστός ὁ υἱός τοῦ Θεοῦ, καί ἵνα πιστεύοντες ζωήν ἔχητε ἐν τῷ ὀνόματι αὐτοῦ.

ΕΡΜΗΝΕΙΑ

Τό ὄνομά του στήν ἀραμαϊκή γλῶσσα «Τέομα» σημαίνει δίδυμος. Στό ἱερό Εὐαγγέλιο τοῦ ἀποδιδεται πράγματι ἡ προσωνυμία «Δίδυμος» (Ἰωάν. 11, 16). Κατά μία ἀρχαία παράδοση, τήν ὁποία ἀποδέχεται ἡ Ἐκκλησία μας ὁ Θωμᾶς ἦταν δίδυμος ἀδελφός κάποιας Λυδίας ἤ Λυσίας. Κάποιοα ἄλλη παράδοση ἀναφέρει ὅτι ἦταν δίδυμος ἀδελφός κάποιου Ἐλεάζαρου. Καταγόταν ἀπό τήν Ἀντιόχεια, σέ ἀντίθεση μέ τήν πλειοψηφία τῶν μαθητῶν, πού ἦταν Γαλιλαῖοι (Ιωάν. 21, 2). Κλήθηκε ἀπό τον Κύριο νά τόν ἀκολουθήσῃ καί αὐτός ὑπάκουσε (Ματθ. 10, 3, Μάρκ. 3, 18, Λουκ. 6, 15).
Γενικά ὑπῆρξε ἀπό τούς πιό ἀφοσιωμένους μαθητές, τόν ὁποῖο διέκρινε τό θάρρος. Ὅταν οἱ ἄλλοι μαθητές προσπαθοῦσαν νά ἀποτρέψουν τό Χριστό νά μεταβῇ στή Βηθανία νά ἀναστήσῃ τό Λάζαρο, γιά τό φόβο κακοποιήσεώς τους από τούς φανατικούς Ἰουδαίους, ὁ Θωμᾶς ἀψηφώντας τόν κίνδυνο τούς εἶπε· «ἄγωμεν καί ἡμείς ἵνα ἀποθάνωμεν μετ’ αυτοῦ» (Ἰωάν. 11, 16). Ταυτόχρονα ὑπήρξε καί σχετικά ὀρθολογιστής. Στό Μυστικό Δεῖπνο δέ δίστασε νά ρωτήσει τόν Κύριο: «Κύριε, οὐκ οἴδαμεν πού ὑπάγεις καί πῶς δυνάμεθα τήν ὁδόν εἰδέναι;» (Ιωάν. 14, 5). Ἐπίσης ἦταν καί σκεπτικιστής καί δύσπιστος. Γιά νά πιστέψῃ στήν Ἀνάσταση τοῦ Κυρίου ζήτησε νά ἔχῃ ἁπτή βεβαίωση, νά ψηλαφίσῃ μέ τά ἴδια του τά χέρια τίς πληγές τοῦ διδασκάλου του. Μετά τήν ψηλάφηση ὁμολόγησε μέ ἐνθουσιασμό καί αὐθορμητισμό· «Ὁ Κύριός μου καί ὁ Θεός μου» (Ιωάν. 20, 28). Ἀρχαία παράδοση ἀναφέρει ὅτι κήρυξε τό Εὐαγγέλιο στήν Περσία καί τήν ἀχανῆ χώρα τῶν Ἰνδιών. Μέχρι σήμερα θεωρεῖται ὁ φωτιστής τῶν χωρῶν αὐτών. Τό τέλος τῆς ζωῆς του ὑπῆρξε μαρτυρικό. Οἱ φανατικοί εἰδωλολάτρες τόν θανάτωσαν διά λογχισμοῦ.
Ἀπολυτίκιον Ἦχος βαρὺς
Ἐσφραγισμένου τοῦ μνήματος ἡ ζωὴ ἐκ τάφου ἀνέτειλας Χριστὲ ὁ Θεός, καί τῶν θυρῶν κεκλεισμένων, τοῖς Μαθηταῖς ἐπέστης ἡ πάντων ἀνάστασις, πνεῦμα εὐθὲς δι’ αὐτῶν ἐγκαινίζων ἡμῖν, κατὰ τὸ μέγα σου ἔλεος.
ΟΧΙ ΑΠΟΜΟΝΩΣΗ
Γιατί ὁ Θωμᾶς ἔδειξε τέτοια δυσπιστία; Πῶς δὲν θυμήθηκε τίς προρρήσεις τοῦ Κυρίου γιά τήν Ἀνάστασή του; Πῶς δὲν θυμήθηκε τήν ἀνάσταση τοῦ υἱοῦ τῆς χήρας τῆς Ναῒν καί τοῦ Λαζάρου ποὺ εἶχε δεῖ μὲ τά μάτια του; καί τώρα γιατί, ἐνῶ οἱ ἄλλοι μαθητὲς τόν διαβεβαίωναν, παρέμεινε δύσπιστος; Ὁ Θωμᾶς ἔχει κάποια δυσκολία. Εἶναι χαρακτήρας συναισθηματικός, εὐαίσθητος καί μελαγχολικός. Ὁ θάνατος τοῦ λατρευτοῦ του Κυρίου τόν βυθίζει σέ κατάσταση ἀπογοητεύσεως καί μελαγχολίας. Τό λάθος εἶναι ὅτι ἀπομονώνεται ἀπὸ τούς ἄλλους μαθητές. Γι’ αὐτὸ καί ταλανίζεται πολὺ τόσες ἡμέρες. Οἱ ἄλλοι πανηγυρίζουν κι αὐτὸς ὑποφέρει. Δὲν εἶναι ἄπιστος, ἀλλὰ βρίσκεται σέ κατάσταση κρίσιμη. Κινδυνεύει πολύ.
Ὁ Κύριος συγκαταβαίνει στήν ὀλιγοπιστία τοῦ Θωμᾶ. Κι ἔρχεται τήν ἴδια μέρα καί ὥρα, στόν ἴδιο τόπο, μὲ τόν ἴδιο τρόπο, λέγοντας τά ἴδια του λόγια, γιά νά ἐπαναφέρει τόν Θωμᾶ στήν πίστη. καί μὲ μία τρυφερότητα μοναδικὴ τοῦ δείχνει ὅτι γνωρίζει τὸ δράμα ποὺ περνᾶ, καί θέλει νά τόν ὁδηγήσει σέ πίστη καί μετάνοια. Διδάσκει ὅμως ταυτόχρονα κι αὐτὸν καί ὅλους μας νά μὴν ἀπομονωνόμαστε ποτὲ ὅταν μᾶς ζώνουν λογισμοὶ ἀμφιβολιῶν καί ἀπογοητεύσεων. Διότι ἔτσι κινδυνεύουμε. Πρέπει νά προστρέχουμε στὸ ἔλεος τοῦ Κυρίου, μέσα στήν κοινωνία τῶν πιστῶν, στήν ἁγία μας Ἐκκλησία, γιά νά λάβουμε πίστη, δύναμη, χαρὰ κι’ ἐλπίδα. καί νά ἀναφωνοῦμε μαζὶ μὲ τόν Θωμᾶ: «Ὁ Κύριός μου καί ὁ Θεός μου»!

Ἦλθεν ὁ Ἰησοῦς καί ἔστη εἰς τό μέσον, καί λέγει αὐτοῖς· Εἰρήνη ὑμῖν. καί τοῦτο εἰπών ἔδειξεν αὐτοῖς τάς χεῖρας καί τήν πλευράν αὐτοῦ. ἐχάρησαν.
Οἱ λέξεις Εἰρήνη καί Χαίρετε εἶναι πολύ συνηθισμένες στό λεξιλόγιο τοῦ Χριστοῦ. Τί εἶναι ὅμως «Εἰρήνη;»
Στά Ἑβραϊκά ἡ ἐκφραση Σαλόμ ἀλαλαΐχ, σημαίνει τήν εἰρήνη μέ τήν ἔνοια τῆς ἀρτιότητας, τῆς πληρότητας, τῆς ὑγείας καί τῆς εύηνερίας.
Τί βρίσκουμε συχνά στό Εὐαγγέλιο: «Θάρσει θύγατερ. Ἡ πίστις σου σέσωκέ σε. Πορεύου εἰς εἰρήνην» «Μακάριοι οἱ εἰρηνοποιοί, ὅτι αὐτοί υἱοί θεοῦ κληθήσονται», «Δόξα ἐν Ὑψίστοις Θεῷ καί ἐπί γῆς εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία» «εἰς ἥν δ’ ἄν οἰκίαν εἰσέρχησθε, πρῶτον λέγετε· εἰρήνη τῷ οἴκῳ τούτῳ» καί σέ πολλές ἀλλες περιπτώσεις.
Ἀλλά καί πολλοί σοφοί ἄνθρωποι εἶπαν σημαντικά γι’ αὐτήν ὅπως ὁ Ἠρόδοτος· «Οὐδείς γάρ οὕτω ἀνότητος ἐστί, ὅστις πόλεμον πρό εἰρήνης αἰρέεται• ἐν μέν γάρ τῇ εἰρήνῃ οἱ παῖδες τούς πατέρας θάπτουσι, ἐν δέ τῷ πολέμῳ οἱ πατέρες τούς παίδας». Ὁ μεγάλος Πίνδαρος εἶπε· «Σέ μία εὐνομούμενη χώρα ἐγκαθίστανται οἱ ὁμογάλακτοι αδελφές Δικαιοσύνη καί Εἰρήνη». Ἕνας σύγχρονος σοφός, ὁ Μέρτον Τόμας εἶπε· «Ἡ εἰρήνη ἀπαιτεῖ μεγαλύτερο ἡρωισμό ἀπό τόν πόλεμο. Ἀπαιτεῖ περισσότερη πίστη στήν ἀλήθεια καί μία πολύ πιό καθαρή συνείδηση». Ἔνας ἄλλος τονίζει ὅτι· «Ἡ εἰρήνη δέν εἶναι ἔλειψη πολέμου, ἀλλά ἀρετή πού ἀναβλύζει ἀπό τή δύναμη τῆς ψυχῆς».
Εἰρήνη ὑμῖν λέγει ὁ Χριστός, ἀναστήθηκα, κατήργησα τό θάνατο. Ἔτσι πρέπει νά νιώθετε καί ἐσεῖς.
Καί ὁ Θωμᾶς, παρόλα τά θαύματα πού εἶχε δεῖ κοντά στό Χριστό δέν εἶχε βεβαιότητα πίστεως ἀκόμη. Τόν τριβέλιζε ἡ ἀμφιβολία καί δέν ἔντεξε· «Ἐάν μή ἴδω ἐν ταῖς χερσίν αὐτοῦ τόν τύπον τῶν ἥλων, καί βάλω τόν δάκτυλόν μου εἰς τόν τύπον τῶν ἥλων, καί βάλω τήν χεῖρά μου εἰς τήν πλευράν αὐτοῦ, οὐ μή πιστεύσω». Καί ἐδῶ γενᾶται τό ἐρώτημα. Πρέπει ὁ ἄνθρωπος γενικά νά εἶναι εὐκολόπιστος ἤ δυσπιστος;
Ἐάν ἔλθει κάποιος καί μοῦ πεῖ· «Ξέρεις πιάσανε τό γυιό σου, ἤ χτύπησε καί τόν πᾶνε στό Νοσοκομεῖο... δῶσε μου 10.000 Εὐρώ γιά νά τόν γλιτώσῳ» καί ἄλλα παρόμοια, τότε δέν πρέπει νά τόν πιστεύσω πρίν ἐξετάσω τό γεγονός...
Ἐπειδή ὅμως μοῦ λέει ἡ Ἐκκλησία καί τά ἴδια τά λόγια τοῦ Χριστοῦ, τό Εὐαγγέλιο γιά· «Τό θάνατο, Γιά τήν κρίση καί τήν ἀνταπόδοση. Γιά τή βασιλεία οὐρανῶν. Γιά τή Θεότητα καί τήν ἀνθρωπότητα τοῦ Χριστοῦ. Γιά τήν ἐλεημοσύνη, Γιά τήν ταπείνωση. Γιά τήν καθαρή σεινήδηση. Γιά τήν πραὀτητα. Γιά τήν ψυχοσωματική εἰρήνη» τότε πρέπει νά τά πιστεύσω, γιά νά ἀκολουθῶ τήν ἐντολή τοῦ Χριστοῦ· «μακάριοι οἱ μή ἰδόντες καί πιστεύσαντες».
Τό σημερινό παράδειγμα τῆς ἀπιστίας τοῦ Θωμᾶ, μᾶς διδάσκει, νά προσέχουμε καί νά ἐξετάζουμε μέ ἡρεμία καί εἰρήνη τά καθημερινά δρώμενα.
Ἀλλά ἀκόμη μᾶς διδάσκει ὅτι καί ἄν πέσουμε σέ κάποια ταραχή, σέ κάποια δυστοκία, ὑπάρχει διόρθωση. Ὑπάρχει μετάνοια, γιά νά φωνάξουμε ὅλοι μαζί ἔγκαιρα· «Ὁ Κύριός μου καί ὁ Θεός μου»